de Vriend N.V.

Willem de Vlam

Copyright (c) 2014

AKTE I

EVA EN REINOUT

Een grote woonkeuken in het huis van Eva. Een sober, modern interieur. Reinout staat voor op het toneel, met zijn rug naar de zaal. Hij is bezig met een portret van zijn moeder, en is met videocamera’s en lampen aan het hannesen. Eva voelt zich er duidelijk niet gemakkelijk bij.

REINOUT: Kan je anders even wat rommelen op je bureau? Ja, een beetje met die papieren, ofzo.

EVA: Ja, ik weet toch niet zo zeker of dit wel zo’n goed idee is, hoor, Reinout.

REINOUT: Ga je nou alweer tegensputteren?

EVA: Ja, nou, het is natuurlijk heel lief van je, maar...

REINOUT: Maar wat?

EVA: Ja ik weet het niet, Nout.

REINOUT: Iedereen voelt zich altijd een beetje opgelaten, dat is heel normaal.

EVA: Het is toch niets voor mij, jongen.

REINOUT: Kun je niet gewoon even iets doen? Maakt niet zoveel uit wat.

EVA: Wat moet ik daar nou mee? Waar moet ik nou een portret van mezelf ophangen?

REINOUT: Heel veel mensen vinden dat heel leuk.

EVA: Ja, nou. Ik vind het raar.

REINOUT: (lachend) Ja, dat is het ook. Het is heel raar.

EVA: Maar een portret is toch iets wat je moet verdíenen vind ik. Het is toch meer iets voor mensen die iets heel bijzonders hebben gedaan. Vind je niet?

REINOUT: Ja.

EVA: Nou dan?

REINOUT: Maar dat héb jij toch ook? Dat is nu juist het punt.

EVA: Ach, het punt.

REINOUT: Ja, het punt.

EVA: Waarom moet er nu weer zo nodig een punt gemaakt worden?

REINOUT: Dat moet nou eenmaal. Anders slaat het nergens op. Trouwens, de meeste portretten zijn helemaal nergens mee verdiend maar gewoon besteld.

EVA: Nou dat zal wel maar ik voel me er echt niet gemakkelijk bij. Het voelt echt heel ongepast.

REINOUT: Wat is er nou ongepast aan? Ik maak af en toe een portret als m’n pet ernaar staat. Van de buurman, van de visboer. Waarom niet m’n moeder?

EVA: Nou, bijvoorbeeld omdat ik er heel ongemakkelijk van word, en er eigenlijk helemaal niet zoveel tijd voor heb en mijn hoofd er helemaal niet naar staat...

REINOUT: Doe ‘s even een loopje of zo?

EVA: Nout, ik meen het.

REINOUT: Ik ook!

EVA: Nou volgens mij heb ik nog altijd méér te zeggen dan...

REINOUT: Mam! Laat me dit nu voor je doen! Je wordt vijfenzestig, dan ga ik je echt geen ceedeetje geven. Dit is mijn kado voor jou.
En ik weet heus wel dat je je ontzettend opgelaten voelt, maar dan heb je pech. Want ik weet zeker dat je er over vijf jaar hartstikke trots op bent en daarom ben ik er even niet zo benieuwd naar wat je er nu van vindt.

EVA: O. Mooie boel is dat.

REINOUT: En het is niet alleen voor jou. Het is ook voor ons. Voor later. Voor als je er niet meer bent. Iets om naar te kijken als we aan je willen denken. Aan wat voor vrouw jij was. (lange stilte) Dus. (stilte) Kun je anders even bij die stoel gaan staan?   (stilte) En trouwens: je hebt me nu toch op laten komen draven. (stilte) Mag ik al vragen wat je ons wil gaan zeggen, zodirect?

EVA: Nee. Als de anderen er zijn.

REINOUT: Okee. Maar moet ik me zorgen maken?

EVA: Ik ben niet ziek.

REINOUT: Ja, dat zei je al, maar...

EVA: Reinout. Niet vissen.

REINOUT: Okee.

EVA: Bevalt je nieuwe atelier?

REINOUT: Ja, bevalt uitstekend. Veel licht, veel ruimte. Midden in de binnenstad. Ik ga er elke dag fluitend naar toe. Helemaal te gek.

EVA: Mooi, mooi.

REINOUT: En prima te betalen - wat helemáál bizar is. Hele leuke mensen ook, die het verhuren. Waar kende je die nou van?

EVA: Gewoon kennissen van een kennis.

REINOUT: Handige Kennissen.

EVA: Ja.

REINOUT: Ik moet ook weer veel meer aan mijn netwerk doen.

EVA: Elk dag een beetje dan...

REINOUT: ... groeit het vanzelf.

EVA: Ze hadden die ruimte over en wilden er graag een jonge kunstenaar mee helpen. Liefst wel een beetje een nette jongen, natuurlijk.

REINOUT: Heel erg lieve mensen. Sorry, ik moet even met de instellingen pielen (/punt slijpen/verf mengen/concentreren afhankelijk van de uiteindelijk gekozen kunstvorm).

EVA: En hoe staan de zaken?

REINOUT: Oh, wel goed. Ik heb laatst weer wat verkocht. Maar nu vooral aan het werk voor een nieuwe expositie.

EVA: Oja? Dat is leuk nieuws.

REINOUT: Oh, had ik dat niet gezegd? Nog best wel een grote, ook nog. Vijfentwintig werken, waarvan tien nieuwe.

EVA: Zoho. Wanneer?

REINOUT: Over een half jaar. Dus ik moet nog flink aan de bak.

EVA: Dat is leuk. En waar is het?

REINOUT: Ja, het heet Studio Staar. Het is een hele toffe galerie, ook. Hele enthousiaste mensen.

EVA: Dat is mooi. Dat is heel mooi.

REINOUT: Echt een bijzondere plek. Maarja, ze hebben het qua geld natuurlijk wel moeilijk.

EVA: O?

REINOUT: Ja, ik heb het daar ook wel even met ze over gehad. Over hoe ze bijvoorbeeld donateurs kunnen werven. Hoe ze dat het beste aan kunnen pakken. Enzo. (hij blijft even stil) Het zijn wel echt hele goede mensen. Ze hebben echt hart voor hun kunstenaars. Dat merk je aan alles. (even stil) Maar ik heb dus ook even met ze gepraat over fondsenwerving. Omdat ik daar ervaring mee heb. En ik dacht; je hebt ook wel eens eerder een gift gedaan...

JAN

Eva en Reinout Ze worden onderbroken door Jan, die gehaast binnenkomt met zijn armen vol boodschappen.

JAN: Zo. Daar ben ik. Hallo Mama.

EVA: Hallo Jan. Goed dat je er bent.

JAN: Gaat alles nou goed met je?

EVA: Ja, hoor. Het gaat best.

JAN: Want je zei ...

EVA: Ik ben niet ziek.

JAN: Weet je dat zeker?

EVA: Weet ik dat zeker? Nee, natuurlijk weet ik dat niet zeker.

JAN: Hè? O. Nee. Maar ik bedoel...

EVA: Ik ben niet ziek.

JAN: Gelukkig. Mooi. Pak van mijn hart. Zo. Nouja. Hé, weet je wat ik dacht? Ik maak kalfstongen voor je.

EVA: O? Nou, heel lekker.

JAN: Ja, toch? Want die vond je zo lekker, die ene keer.

EVA: Ja, die heb je toen heel lekker klaargemaakt.

JAN: Ja, dat had ik dus in mijn hoofd, maar dat was nog heel erg zoeken want die hadden ze weer nergens en ik had ze met mijn stomme hoofd niet besteld. Stad en land afgeweest. Nou. Uiteindelijk een heel mooi stel tongen gevonden bij die bioslager, je weet wel. Op de hoek van de -nouja. Maar ik ben dus wel laat voor de - ja, zie je, ik loop alweer een half uur achter. Nout, help je me even tillen?

REINOUT: Ik ben bezig, dat zie je toch?

JAN: Gaat dat ‘t worden?

REINOUT: Ik ben er nog aan bezig.

JAN: Huh.

REINOUT: Wat ‘huh’?

JAN: Niks. Help je even sjouwen?

REINOUT: Kan dat niet zodirect?

EVA: Reinout, help jij hem maar even.

Reinout legt zijn spullen weg. Ondertussen:

JAN: (aan Eva) Heb je me gezien, gisteren?

EVA: Jazeker.

JAN: Vond je het goed gaan?

EVA: Ja, ik was heel trots.

JAN: Heb je gezien dat ik het nog over jou had?

EVA: Ja, ik was heel geroerd.

JAN: Mooi. Ja, het mocht wel een keer gezegd worden, vond ik. (aan Reinout) Heb jij het gezien?

REINOUT: Oh. Nee. Ik heb het gemist.

JAN: Heb je niet gekeken?

REINOUT: Eh. Nee.

Terwijl ze aflopen:

JAN: Je broer zit bij Nieuwsuur en dan kijk je niet even?

REINOUT: Ik had het druk.

JAN: Waarmee dan? Of nee ik bedoel... Jij kunt je tijd toch helemaal zelf indelen?

REINOUT: Ja, sorry. Ik dacht ik kijk het nog bij uitzending gemist. Maar...

JAN: Niet meer gedaan.

REINOUT: Nee.

Eva verbergt even haar gezicht in haar handen. Dan loopt ze naar haar bureau en begint te werken. Na even komen Jan en Reinout weer op. Ze hebben hun armen vol boodschappen. Jan is tot Reinout’s ontsteltenis de hele aflevering na aan het vertellen. Ze beginnen te koken.

JAN: Nou, toen zei zíj natuurlijk: ‘Ja, meneer de Vriend, maar uw partijleden zijn het heel duidelijk niet met u eens.’

Ja, die kon ik natuurlijk mijlenver zien aankomen, dus ik zei meteen: goed dat je dat zegt - dat is belangrijk, altijd laten zien dat je niet van je stuk bent - goed dat je dat zegt, zei ik; want precies daarom moeten wij nu leiderschap laten zien en de mensen ervan overtuigen dat dit niet alleen een compromis is, maar onderdeel van een integrale fraudeaanpak, maatschappijbreed - waarin we de grote jongens in de kuif pakken, maar ook de kleine niet vergeten. Zodat we een duidelijk signaal afgeven: (onderbreekt zichzelf) O! Moet je nou dit nou toch zien. Dit is zulk mooi vlees, moet je kijken. Moet je die nerven zien. Daar val je toch stil van? Hier, kijk.

REINOUT: Ja, tof. Dank je wel.

JAN: Waar was ik? Dus een duidelijk signaal afgeven: (plechtig, een tikje bombastisch) ‘Misbruik van vertrouwen wordt niet getolereerd.’
Zo. Pats, ingekopt.

REINOUT: Goed zeg. Joh.

JAN: Je hebt geen idee waar het over gaat, hè?

REINOUT: Nee.

JAN: Ik heb het er al weken over.

REINOUT: Oh! Ja. Nee. Sorry.

JAN: Bijstandsfraude.

REINOUT: O!

JAN: Hoe kun je dat nou niet weten?

REINOUT: Ja, ik had het wel soort van op mijn hersenvlies maar het was toch...

JAN: Toch wat?

REINOUT: Ja. Weggezakt.

JAN: Het is een enorm probleem.

REINOUT: Ja. Dat zei je. Ja.

JAN: Dit gaat om miljoenen euro’s, hoor.

REINOUT: Zo. Joh.

JAN: Ja. Nouja. Wil jij even uien snijden? (na even)

REINOUT: Maar dat is toch helemaal niet zoveel geld?

JAN: Nou, het is maar waar je het mee vergelijkt. Maar het gaat inderdaad meer om het beginsel. Het gaat om vertrouwen, snap je? Als je hulp nodig hebt - prima. Maar ga de boel niet belazeren. Want daarmee verpest je het voor de mensen die het écht nodig hebben. Heel simpel, eigenlijk. (een beetje pruilend:) Nouja. Dat verhaal moest ik naar voren zien te krijgen gisteravond en dat is gelukt. ‘Misbruik van vertrouwen tolereren wij niet.’ Iedereen blij.

REINOUT: O, okee. Hier zijn je uien.

JAN: Dank je.

REINOUT: En wat heb je dan over Mama gezegd?

JAN: Kun je die uitzending niet gewoon even kijken?

REINOUT: Ik sta nu je prei voor je te wassen.

JAN: Het voelt heel stom om nu het hele verhaal... Nouja. Ik zit het daar over zielige bijstandsmoeders te hebben met mijn bekakte kop, en dat is natuurlijk geen gezicht, dus ik moet wel even laten zien dat ik niet totaal wereldvreemd ben.
Dus ik zeg:
Kijk; wij hebben thuis natuurlijk vreselijk veel geluk gehad, vroeger. Dat besef ik me heel goed. Maar wij hebben ook van mijn moeder geleerd dat dat helemaal niet vanzelf spreekt. Want zij heeft het zelf vroeger heel moeilijk gehad.
En toen heb ik verteld over grootvader, dat die zo jong doodging, en over dat mama toen van school moest om te gaan werken. Jada-jada-jada. Doffe misere. Nul persectief.
En dat dan de bijstand ingevoerd werd. En ineens ruimte was voor school en voor opleidingen en ontplooiing. Dat er ineens ruimte was en uitzicht op méér.
Want zo was het toch, hè Mam?

REINOUT: Nounou.

JAN: Ja, dus ik heb Mam ook nog even in het zonnetje kunnen zetten.

EVA: Nou, dat was natuurlijk niet zo nodig.

JAN: Ik vond het juist heel erg nodig.

EVA: Ja, nou. Gebeurd is gebeurd.

JAN: Ik dacht dat je het leuk zou vinden.

EVA: Nou, dan had je het misschien even moeten vragen. Misschien vind ik het wel helemaal niet zo leuk als je me als een soort decorstuk het podium op rolt.

REINOUT: Zo is ze al de hele dag.

JAN: Nou, sorry. Ik bedoelde het als iets leuks.

EVA: Jullie zijn allebei even erg. Ik hou er niet van om in de schijnwerpers te staan. Dat weten jullie toch?

JAN: Ja, maar Mam, we willen je gewoon bedanken.

EVA: Nou, dan zeg je gewoon ‘dankjewel’. Of een bosje bloemen. Ben ik ook altijd heel blij mee. Ik begrijp heus wel dat jullie het lief bedoelen maar jullie hebben nu eenmaal de pech dat je moeder liever gewoon in het donker in de coulissen staat.

REINOUT: Nou, dan zal ik maar weer inpakken.

EVA: Ja, dat is misschien het beste ja.

REINOUT: Ja, als je het nou echt niet wilt, dan houdt het wel een beetje op.

JAN: Nee. Sorry, Mam, maar Reinout: ik wil graag dat je dat portret afmaakt. En als Mama het niet aan de muur wil hebben, dan wil ik het wel.

Een bosje bloemen, mama? Echt waar? Een bosje bloemen is alles wat we voor je mogen doen?
Nee. Sorry, maar dat is niet genoeg. Jij hebt je je hele leven kapot voor ons gewerkt. Je hebt vijf kinderen opgevoed en ons allevijf álles gegeven wat we wilden. Ik wou naar harvard: kòn. Een halfjaar gaan zeilen om erachter te komen wat ik wilde met mijn leven: mócht. Reinout naar die achterlijk dure academie in London: geen punt. Hoe vaak ik niet naar jou toe ben gekomen en dat je altijd wel iemand wist die je kon bellen om me te helpen...
Je hebt ons laten zien wat er allemaal mogelijk is. Hoe groot de wereld is en wat je er in kan doen. En dat is kostbaar. En daar zijn we je dankbaar voor. En we bewonderen je, omdat je dat voor vijf kinderen helemaal in je eentje voor elkaar hebt gekregen.
En nee, dat kunnen we niet met een bloemetje af.

REINOUT: Ja, zoiets wou ik dus net ook zeggen, maar Jan is daar beter in.

Eva is van haar stuk gebracht.

JAN: Nou? Mam? Zeg ‘ns wat.

EVELIEN EN WILLEMIJN

Evelien en Willemijn komen binnen. Evelien begint met veel misbaar iedereen te zoenen. Willemijn is zichtbaar doodop.

EVELIEN: Hallo, daar zijn we dan! Ja, we zijn een beetje eerder dan gedacht maar ik zat me maar een beetje te vervelen zonder de kinderen en Willemijn heeft nachtdienst gehad dus die zat ook maar een beetje thuis te suffen, toch? (Willemijn verbergt een gaap) Dus ik dacht ik pik d’r gewoon even op. Rijden we gezellig samen hierheen. Kunnen we alvast even bijkletsen. Is ook belachelijk om in zo’n grote bak alleen te rijden. Slecht voor het milieu ook. Dus nouja zodoende.

WILLEMIJN: Hoi Mam.

EVA: Oh, meisje wat zie je er moe uit.

WILLEMIJN: Ja, ik heb in de auto nog wat proberen te slapen. Maar dat lukte niet echt.

EVELIEN: Jan! Ik heb je gezien, gisteren! Wat zag je er goed uit! Onze Jan, de Fraudeman! Goed hoor.

JAN: Ja? Leuk dat je gekeken hebt.

EVELIEN: Ja, natuurlijk! Als je grote broer op de buis is dan kijk je toch gewoon. Jaaa, ik was trots, hoor.

JAN: Alles goed? En met Richard?

EVELIEN: Ja, joh, hardstikke goed. Zo goed dat je je bijna schuldig voelt. En dan akelige dingen gaat verzinnen om maar wat interessants te vertellen te hebben. Maar heel goed. De kinderen ook. Goede cijfers. Ze vinden het leuk op school. Ik krijg ook alleen maar goede verhalen over ze van de leraren. Die zijn ook allemaal dol op ze. Nee, echt heel goed allemaal. Oh! Foto’s! Foto’s foto’s foto’s. (Ze trekt haar mobiel) Mam, dit is in Burger’s Zoo vorige week. Kijk, dit is Storm, bij de Leeuwen. En hier doet hij een leeuw, na. Lief hè. En Sterre en Zwaan, samen. En Weide is hier een beetje misselijk.

EVA: Oja, een beetje pips.

EVELIEN: Die heeft daarna d’r hele - dinges ondergespuugd. Nouja.

REINOUT: Hee zus. Wat zie jij d’r vertiefd uit, zeg.

WILLEMIJN: O, dat is goed dat je het zegt. Fijn om te weten.

REINOUT: Ja, ik dacht ik zeg het even.

WILLEMIJN: Ja, dat is beter dan dat ik rondloop met het idee dat ik er onwijs lekker uitzie.

REINOUT: Ja, terwijl dat...

WILLEMIJN: Ja, helemaal niet zo is. Inderdaad.

REINOUT: Nu dan.

WILLEMIJN: Ja, ja. Ja nee, zeg, kom nou.

REINOUT: Precies.

WILLEMIJN: Nog lekker aan het subsidieslurpen?

REINOUT: Ja, en uitvreten, ook.

WILLEMIJN: En waardeloze rommel maken?

REINOUT: Jep.

WILLEMIJN: Waar de gewone burger niets van begrijpt?

REINOUT: En dat allemaal van jouw belastingcenten.

WILLEMIJN: Mooi, mooi.

REINOUT: Met Maartje alles goed?

WILLEMIJN: Ja, ze vindt het alleen niet leuk dat ik zoveel weg ben. 

REINOUT: Nachtdiensten enzo.

WILLEMIJN: We lopen elkaar nogal veel mis. Dat vindt ze stom.

REINOUT: En jij?

WILLEMIJN: Ja. Nuja. Nog een jaar, en dan wordt het weer een beetje normaler.

EVA: Mag ik die vorige nog even zien? Oja, die is heel leuk.

EVELIEN: Lief is die, hè? Ja, toen heb ik de hele dag cupcakes in de vorm van lieveheersbeestjes staan maken. Voor de hele klas. Een wèrk! Met allemaal geglazuurde schildjes en stippen van drop. En dan moet het weer met glutenvrij, en Vegetarisch en weet ik wat allemaal. Maaja, het is zó’n succes... Echt een onvergetelijke tractatie.

EVA: Ja, het ziet er heel mooi uit, hoor.

EVELIEN: En dit was de dag daarop: luizenpluizen op school. O, en hier ben ik er wéér. Ja, je gaat bijna denken dat ik er wóón. Maarja, ik wil ook echt heel betrokken zijn als ouder. Dat vind ik gewoon belangrijk. En dan pak je ook gewoon even de losse eindjes op van moeders die moeten werken. Maar daar ben je voor. En niet iedereen heeft natuurlijk de keuze om er fulltime voor de kinderen te zijn, natuurlijk. Ja, dat begrijp ik natuurlijk heel goed. Jij kon er natuurlijk ook heel vaak niet zijn. O, kijk deze is ook leuk.

EVA: O, ja.

WILLEMIJN: (tegen Jan:) Ja, ik vond wel dat je het goed deed; ik begrijp alleen niet waarom je hier nou zo’n punt van loopt te maken.

JAN: Het gaat om het vertrouwen, -

WILLEMIJN: Ja, maar volgens mij -

JAN: en het ondermijnen van het -

WILLEMIJN: Volgens mij onder-

JAN: draagvlak -

WILLEMIJN: Volgens míj -

JAN: Ga je gang.

WILLEMIJN: Volgens mij ondermijn je dat juist door te doen alsof het probleem veel groter is dan het daadwerkelijk is.

JAN: Dat doe ik niet.

WILLEMIJN: Dat doe je wel want je hebt het er op de televisie over.

JAN: Ja, dus?

WILLEMIJN: Gaat het om veel geld?

JAN: Nee.

WILLEMIJN: Nou dan.

JAN: Het gaat om het principe.

WILLEMIJN: Waarom zit je achter die mensen die, wat? Eens in de week zwart schoonmaken bij de buren? Jij zou toch achter de grote jongens aangaan?

JAN: Ja.

WILLEMIJN: Het hele systeem ging je aanpakken. Dacht ik.

JAN: Ja, maar dat doe ik ook.

WILLEMIJN: Wat zit je dan bij nieuwsuur te vertellen, dan?

JAN: Kijk je doet het in een team, hè? We moeten op het hele veld spelen. Niet met zijn allen op een kluitje. En het is mijn taak om op de rechterflank aanvallend te zijn. En anderen kunnen dan meer op het linker deel van het veld.

REINOUT: O, dus je meent er eigenlijk geen zak van? Met je geschonden vertrouwen ...

JAN: Nee, nee. Dat is te sterk. Maar er zit ook een strategische component in, dat is waar.

REINOUT: Een strategische component, meneer de Generaal.

JAN: Ja, vind er maar van wat je wil. Maar dit is mijn vak. Voor jou is een mening gewoon een vrijetijds ding. Je vindt ergens wat van, en dat roep je misschien wel eens een keer, bij een dineetje of in het café en dat is het dan. Het is er uit en het komt nooit meer terug. Een scheet in de wind. Je doet er niemand kwaad mee en het doet er geen bal toe wat je precies gezegd hebt.
Maar voor mij is een standpunt zoiets als een schaakstuk. Of een legertje bij RISK. Je plaatst je legertjes omdat je een opdracht moet vervullen. En soms moet je daar een land voor aanvallen dat je helemaal niet wil hebben.

WILLEMIJN: Zoals bijstandsfraude.

JAN: Zoals bijstandsfraude. Ja. Daar ben ik nu een beetje bekendheid mee aan het krijgen. En ‘credibility’. En die kan ik goed gebruiken. Want nu kunnen we eindelijk een begin gaan maken met échte hervormingen.

EVELIEN: Ja, nou hardstikke leuk om te horen. Ik ben er hartstikke trots op dat mijn grote broer op de buis was. En ik vond dat je het heel erg leuk deed en dat je heel duidelijk was. Dus.

JAN: Dankjewel.

EVELIEN: Hoe is het nou met Carolien?

JAN: Ja, goed. Die heeft weer een paar nieuwe opdrachten dus die is blij. En druk.

EVELIEN: O, mooi. Druk, druk druk. Dat vind ik leuk om te horen. En hoe is het met onze kleine astro-Nout.

REINOUT: Goed hoor, Eef.

EVELIEN: Mooi zo. Kunnen we binnenkort weer wat van je bewonderen?

REINOUT: Binnenkort niet, over een half jaar weer een expo.

EVELIEN: Goed zo. Goed zo. Blijven vechten, jij. ‘Keep the dream alive’. Mam, ga je daar nou blijven zitten werken?

EVA: Ik kom er zo bij.

EVELIEN: Gezellig! Gezellig! Leuk! Wie kan ik wat inschenken? Mam, een glaasje wit? Willemijn? Jan? Onze kunstenaar natuurlijk stoer bier uit de fles, of niet?

REINOUT: Witte wijn is prima.

JAN: Wil je mijn koksmaat niet afleiden?

REINOUT: Moest je nog wat hebben?

JAN: Paddenstoelen in blokjes.

REINOUT: Ja, chef.

JAN: Ongeveer zo groot.

REINOUT: Ja, chef.

EVELIEN: Zo. Nou. Gezellig. (ze houdt haar glas omhoog, de rest van de kinderen ook) Op familie.

EVA: Zullen we niet even op Saar wachten?

EVELIEN: Die komt zo binnen. En ze vindt het vast niet erg.

EVA: Nou, dan wacht ik nog even. (ze gaat weer aan het werk) Maar ga gerust je gang hoor.

EVELIEN: Ja, maar mam. We kunnen toch ook gewoon met zijn vijven borrelen?

EVA: Ja. Dat kan. Ik hou je toch ook niet tegen?

EVELIEN: Ja, maar ik dacht: gezellig ...

EVA: Ja. Dat is het ook. Ik wacht alleen nog even.

WILLEMIJN: Laat nou maar.

EVELIEN: Doet ze al de hele dag zo?

Reinout haalt zijn schouders op

JAN: Ik kan nog wel wat handen gebruiken.

Reinout, Willemijn en Jan beginnen ijverig te hakken.

EVELIEN: Richard vond het wel raar hoor, dat hij en de kinderen niet mee mochten komen.

EVA: Ja. Dat geloof ik graag.

EVELIEN: De kinderen snapten er ook niks van. ‘Maar wij willen ook naar Oma.’

EVA: Tsja.

EVELIEN: En kun je niet alvast een tipje van de sluier...

EVA: Als Saar er is.

EVELIEN: Okee, okee. Maar je bent dus niet ziek.

EVA: Dat heb ik je toch al gezegd?

EVELIEN: Maar ik maak me toch zorgen.

EVA: Ik ben ontzettend gezond.

EVELIEN: Nou. Okee dan.

EVA: Laat me die foto’s van de dierentuin nog eens zien.

REINOUT: Volgens mij hoor ik Saar.

SAAR

Saar komt binnen en begint te groeten.

SAAR: Ben ik te laat? Nee, toch?

JAN: Nee, we zijn allemaal wat eerder.

SAAR: O, gelukkig. Ik dacht al. Hoi Mam. Even voor de zekerheid -

EVA: Ik heb niets.

SAAR: Je bent niet ziek?

EVA: Ik ben niet ziek. Voor zover ik weet.

SAAR: Want je kunt mensen behoorlijk aan het schrikken maken met dat soort berichten, hè?

EVA: Dat weet ik.

REINOUT: Hoi Saar!

SAAR: (Omhelst Reinout en Willemijn) Hee, Nout, hoe is het met je. En Mijn!

WILLEMIJN: Hallo Saartje. Leuk je weer te zien.

SAAR: Jullie zien er goed uit zeg. Jij een beetje moe maar wel goed, verder.

WILLEMIJN: Dank je. Hoe is het met Maartje en Pieter?

SAAR: Ja, heel goed. Jolien kletst iedereen de oren van de kop en Piet maakt het de juffen af en toe heel moeilijk, hier moet je kijken... (ze wil een foto laten zien op haar smartphone maar krijgt toevallig net telefoon) O, shit. Deze moet ik even nemen. (meteen heel fel, met afwisselend verontschuldigende gebaren naar de anderen. Evelien probeert na verloop van tijd een nieuw gesprek te beginnen.) Waarom bel jij mij? Nee, je excuses interesseren me niet: waarom bel jij mij? (...) Zo, dat is vervelend voor je. En Hoe ga je dat in orde maken? (...)
Nee, dat wil ik niet van je horen. Ik wil van jou horen: Mevrouw de Vriend, maakt u zich geen zorgen. Morgenochtend is alles voor elkaar. (...) Morgenochtend, acht uur, ja. (...) En welk universum is dat mijn probleem?

EVELIEN: Hebben jullie al vakantieplannen? Jan? Willemijn? Wij hebben dit jaar iets heel leuks gevonden. In Italië, een echt paradijselijke plek en helemaal onder de radar. Niemand kent het. Wij zijn er ook via via aan gekomen. Maar een schàt-tig huisje met een heerlijke tuin eromheen vol bloemen en rozemarijnstruiken en bossen basilicum - heerlijk.

En vlakbij de zee, een hele mooie kleine baai en die hebben we dus bijna helemaal voor onszelf! Heerlijk voor de kinderen en doodstil en heel ... vredig...

SAAR: Ik zeg: in welk universum (...) Het heelal. Het is een ander woord voor heelal. (...)
Nee. Nee. Luister. Nee, hou je mond. Hou je bek! Jij hebt tot morgenochtend 8 uur om die pijpen te leveren. Als jij me nu zegt dat je dat niet kan dan regel ik iemand die zijn lul wél met beide handen kan vinden, en alle tijd die ik over heb omdat ik jouw gezeik niet meer aan hoef te horen, al die tijd ga ik besteden aan jou helemaal te slopen. Dat kleine kutbedrijfje van je maak ik helemaal kapot. Ik breek je helemaal af! (...)

SAAR (vervolgt:): Ben je nou aan het huilen? Jezus man! Wat doe jij in godsnaam in de bouw? Begin een nagelsalon! (...)
Okee, dan wil ik nu horen hoe je dit op gaat lossen. Nee, ik wil het nu horen. Nu. (...)
Heel goed. Hèhè, zie je nou wel? Als je je nou meteen vanaf het begin zo had opgesteld was dit een veel plezieriger gesprek geweest. (hangt nabriesend op) Zo. Sorry voor al het geweld. Eef jij had daar alcohol volgens mij. Lekker. Eh, wie had ik nog niet gehad. Eef. hallo lieverd. Jan. Kom hier jongen.

JAN: Hoi Saar. Dat was niet mis.

SAAR: Ja, sorry dat jullie dat moesten horen, maar ze proberen je te naai - een oor aan te naaien waar je bij staat. En je moet ze meteen laten weten wie er de baas is. Anders lopen ze allemaal over je heen. Hè Mam?

EVA: Zo is het, meid. Zo. Nu wil ik ook wel een glaasje.

SAAR: O! Jan, ik heb je gezien!

JAN: Ja? Heb je gekeken?

SAAR: Ja vannacht op uitzending gemist even gekeken. Het was wel twee uur ‘s nachts en ik was helemaal doodop dus je moet me niet vragen wat je allemaal gezegd hebt, maar ik heb het gezien en ik was apetrots. Die wordt nog eens minister president; dat dacht ik vlak voordat ik in slaap viel. Echt waar.

JAN: Ach, welnee. Hahaha.

EVELIEN: Niet zo bescheiden, ik zie het wel gebeuren, hoor.

WILLEMIJN: Of wou je zeggen dat je daar geen zin in hebt?

JAN: Ja, dat lijkt me natuurlijk fantastisch, maar er zijn ook nog wel heel wat andere kandidaten...

EVELIEN: Ach, onzin. Over een paar jaartjes word jij gewoon de baas in dit land.

WILLEMIJN: En dan mag je helemaal zelf bepalen waar je je legertjes zet, hè Jan?

JAN: Nou, ik mag hopen dat dat wel wat eerder gaat gebeuren, maar: inderdaad.

SAAR: Ik vond je in elk geval heel erg goed. Overtuigend, scherp, goed op de hoogte. En je liet er geen woord tussenkomen. Heel goed gedaan.

JAN: Dank je wel. En ook dat je even de tijd hebt genomen om te kijken.

REINOUT: Hee, maar we zijn weer met zijn zessen. Helemaal compleet. Dat is ook eeuwen geleden.

EVELIEN: We zijn toch laatst nog allemaal...

REINOUT: Ja, maar ik bedoel zonder kinderen en geliefden erbij.

SAAR: (wijst naar Reinout’s werk) Ben je bezig met mama’s portret?

REINOUT: Ja, ik zal het maar even opruimen.

EVELIEN: Ik vind het al heel interessant worden, hoor.

REINOUT: Het is allemaal nog heel schetsmatig, hoor.

EVELIEN: Hee. Moet je Pappa er niet bij zetten?

REINOUT: O, daar heb ik nooit zo over...

EVELIEN: Ja, hier zo achter kan dan toch best Pappa’s gezicht zo ... hoe zeg je dat ... dingesen?

SAAR: Dat lijkt me een raar gezicht.

EVELIEN: Nouja, misschien een apart portret.

REINOUT: Maar ik hem nooit gekend. Ik heb echt maar een vaag idee van hoe hij eruit heeft gezien.

EVELIEN: Dan maak je het gewoon naar een leuke foto. Mamma heeft er vast nog wel een paar. Dan kunnen we ze zo naast elkaar hangen.

REINOUT: Ik weet niet. Ik kan natuurlijk kijken.

WILLEMIJN: Vind je dat niet een béétje...

EVELIEN: Wat? Dat is toch leuk?

REINOUT: Nou, het is wel moeilijk om iemands persoonlijkheid te vatten van een foto, hoor.

SAAR: O, maar dan moet je gewoon naar jezelf kijken. Met een beetje Jan erdoorheen gemixed. Ja, je lijkt ontzettend op hem. Vind je niet, mam?

EVA: Ja, heel erg.

REINOUT: Nouja, Mama wordt al niet wild bij het idee van haar eigen portret...

EVA: Nou...

EVELIEN: O, ik vind het echt een heel goed idee. Dan bestellen wij bij deze een portret van Pappa bij onze broer. Afgesproken.

REINOUT: O, maar dat hoeft... ik moet daar nog wel...

JAN: Ik vind het ook een heel leuk idee.

EVELIEN: En daar gaan we je natuurlijk gewoon voor betalen want je moet er ook gewoon van leven.

WILLEMIJN: Het lijkt me sowieso leuk om weer wat oude foto’s te zien. Zullen we die anders zodirect met zijn allen gaan bekijken?

EVELIEN: Jaah! Dát is leuk! Zou die diaprojector het nog doen?

REINOUT: Ja, maar we gaan wel eerst eten, toch? Ik sta hier al een kwartier te hakken.

SAAR: Ik zou eigenlijk eerst wel willen weten wat Mama te zeggen heeft.

WILLEMIJN: Nou, Mam? Voor de draad ermee.

EVA: Ja. Goed. Het is heel belangrijjk dat wat ik nu ga zeggen tussen deze muren blijft. Dat betekent ook dat Carolien, Richard en Maartje er niets over mogen horen. Het is essentieel dat jullie er je mond over houden, in elk geval tot morgen. Beloven jullie dat?

SAAR: Wat gebeurt er dan morgenochtend?

EVA: Dan ga ik naar het politiebureau om mezelf aan te geven.

Donkerslag

AKTE II: ERFZONDEN

EVA LUCHT HAAR HART

Er is ongeveer een kwartier verstreken. Jan hangt verbijsterd in de touwen. Het eten staat te verpieteren.

EVA: ... en het komt er op neer dat ik met ingang van volgende maand niet meer de volledige sommen kan uitkeren. Dus mensen gaan op hun bankrekeningen kijken en dan zien ze dat er een stuk minder op wordt bijgeschreven dan er op hun pensioennota staat.
Dus. Dan is de eerste aangifte natuurlijk niet ver weg meer.

Dat wil ik als het even kan vóór zijn. Daarom ga ik morgen mezelf aangeven.

SAAR: Jezus Christus.

EVA: Die heeft er niet zoveel mee te maken, Saar.

SAAR: Ga je me nou serieus...? Mama, je hebt drieduizend mensen bestolen! Waar haal je het lef vandaan...

EVA: Het is gewoon niet fatsoenlijk.

SAAR: Sorry? Jij steelt pensioenen!

EVA: Ja. Inderdaad.

SAAR: Hoe kon je zo ongelofelijk stom zijn, Mama?

EVA: Het leek op dat moment het beste.

SAAR: Maar dit is toch een ongelofelijk knullige manier om te frauderen, mama?! Dit is toch niet ... Er zijn zoveel manieren om - Dit zijn pensioenen, mama!

EVA: Ja, lieve Saar, dat weet ik.

SAAR: Maar je kon toch van tevoren bedenken dat dit uit zou komen!

EVA: Ja. Dat wist ik ook.

SAAR: Maar waarom heb je het dan zo ongelofelijk dom aangepakt? Er zijn zoveel manieren om een beetje - en heel veel zijn nog legaal ook! Jezus!

WILLEMIJN: Volgens mij is het probleem niet dat mama een betere dief had moeten zijn.

EVA: Wat wist ik nou van die dingen, Saar? Jullie vader was net dood, het was zijn bedrijf. Hij had me overal buiten gehouden. Ik wist van niets. Ik was zo groen als gras.

Wie schenkt mij even in? Dank je wel, Nout.
Maar ik leerde wel snel bij. Dat moest ook wel, want het was zó’n puinhoop. Jullie vader was een lieve man maar van zaken had hij geen verstand.
Twee dagen na pappa’s dood belt de Graaff. Ik kom daar binnen, nog helemaal overstuur. Hij heeft de hele boekhouding klaarliggen. Hij heeft het drie, vier keer moeten uitleggen voordat het tot me doordrong. De Vriend maakte enorm verlies. Balanceerde op de rand van bankroet.
Jullie vader was nog niet eens begraven en ik moest opeens overal beslissingen over nemen. En alles wat we hadden was met dat bedrijf verbonden. Het huis. Het spaargeld. De beleggingen. Er zouden jarenlange rechtszaken komen die allemaal ook een vermogen zouden kosten. En ik zou met vijf kinderen zonder een cent op straat komen te staan.

Ja, Saar, er waren vast veel handigere manieren om eruit te komen. Misschien zelfs wel legale. Maar wist ik veel. Ik wist daar toch helemaal niets van. Ik wist alleen maar dat ik nooit meer arm wilde zijn. Nooit meer.

WILLEMIJN: En voor hoeveel heb je nu in totaal... hoe zeg je dat ... verduisterd?

EVA: Gestolen. Dat is wel zo helder. Laten we duidelijke woorden gebruiken.

Alles bij elkaar? Ongeveer zeven miljoen.

SAAR: Jezus Christus, Mama!

EVA: Saar...

SAAR: Ja, wat?!

EVA: Het is zo... nouja goed.
Nog een bodempje alsjeblieft?
In het begin kan je niet geloven dat niemand erdoor heen ziet. Je bent net een kind dat snoepjes heeft gestolen. Zo’n klein meisje dat een kleur krijgt en begint te huilen nog voordat iemand haar ook maar heeft aangekeken. Omdat ze zeker weet dat ze ieder moment in de kraag gepakt kan worden, door haar vader of haar moeder of een ander groot mens, iemand die dwars door al haar praatjes heen ziet en alles sowieso al weet omdat er altijd een volwassene is die alles in de gaten houdt en goed beloont en kwaad straft.
En eigenlijk ben je geschokt als dat niet gebeurt. Diep binnenin ben je verontwaardigd als je merkt dat je er gewoon mee wegkomt. Je hoort toch straf te krijgen? Boeven worden toch gepakt? Die eerste maanden lag ik de hele nacht te wachten op die klop op de deur. Elke brief die ik open maakte dacht ik: dit is het. Nu hebben ze me. En het was niet alleen maar wachten. Het was niet alleen maar vrezen. Het was ook hopen. En het was ook teleurstelling toen er maar niets gebeurde.

WILLEMIJN: Maar er zijn toch allemaal toezichthouders en instanties die dat hele pensioengebeuren in de gaten houden?

EVA: Ja, dat blijkt dus in praktijk niet zo heel veel voor te stellen.

SAAR: En hoe deed je dat met de accountant?

EVA: Die wou heel graag een mooie boot hebben.

SAAR: O.

EVA: Dat verbaasde mij ook. Niet dat mensen om te kopen zijn, maar hoe goedkoop ze zijn. En wat een onnozele dingen ze willen hebben.

WILLEMIJN: En jij? Wat wilde jij hebben?

EVA: Ik dacht dat dat duidelijk was. Dit. Jullie. Wat jullie nu zijn. Dat jullie dit konden worden. Dat is toch een heel wat betere prijs dan zo’n stomme boot, dacht ik zo.

WILLEMIJN: Dus je hebt het allemaal ...

EVA: Kijk om je heen. Hier is het niet. Ik heb geen gekke dingen gekocht. Zou anders later toch maar in beslag worden genomen.

Nee, ik heb het allemaal aan jullie uitgegeven. Aan jullie scholen. Jullie sportclubs. Jullie privélessen, twee-in-één jaren. Harvard. London. Cambridge.
En de Graaff wilde natuurlijk ook zijn deel. En de accountant. En zo nog wat strijkstokken waar wat aan gehangen moest worden.
Maar het meeste is naar jullie gegaan. Ik heb er jullie eten van gekocht. Ik heb jullie er warm van gehouden. Het zit in jullie. Jullie zijn er letterlijk van gemaakt. Hoe vind je die?

BOETE DOEN

De vorige scene gaat naadloos over in deze.

EVA: Zeg, ik vind het nu wel heel zonde dat het eten zo heeft staan verpieteren. Is er niet nog wat te redden? Jan?

JAN: Doe. Het. Zelf.

Het is even stil.

EVELIEN: Volgens mij is het nu belangrijk om er met z’n allen bij stil te staan dat we een familie zijn en dat we heel veel van elkaar houden en...

WILLEMIJN: Volgens míj is het heel belangrijk dat we ons gaan afvragen hoe we die mensen gaan compenseren.

EVA: Daar moeten jullie echt niet mee bezig zijn.

WILLEMIJN: Hoezo niet? Dit gaat ons toch allemaal aan?

EVA: Nee, daar moeten jullie je echt geen zorgen over maken.

WILLEMIJN: Dat maak ik zelf wel uit.

SAAR: Dat lijkt me niet een heel erg zinvolle discussie.

WILLEMIJN: Volgens mij is het júist een heel zinvolle discussie.

REINOUT: Ja, ik weet niet hoor, maar ik heb geen zeven miljoen in mijn achterzak zitten.

WILLEMIJN: Maar we kunnen íets van compensatie...

EVA: Jullie moeten helemaal niets. Jullie wisten van niets. Jullie hebben helemaal niets verkeerds gedaan.

EVELIEN: Nou. Zo voelt het niet, eerlijk gezegd.

SAAR: Heel veel meer dan een gebaar kunnen we toch niet maken. En daar heeft niemand wat aan.

EVA: Het is ook niet nodig. Jullie zijn volmaakt onschuldig.

WILLEMIJN: O, dát is lekker makkelijk.

EVA: En toch is het zo. Jullie hebben niets gedaan. Jullie wisten van niets... -

WILLEMIJN: (onderbreekt) ... en we hebben er ongelófelijk goed van geleefd.

EVA: Dat verandert niets.

WILLEMIJN: Dat verandert alles!

SAAR: Mijn, we moeten even praktisch zijn. Ik ben het met je eens dat we een bepaalde morele verplichting hebben maar we moeten ons nu even op de directe gevolgen richten...

EVELIEN: Ik vind eigenlijk ook dat we toch moeten laten zien dat we het ook heel erg vinden.

REINOUT: Wat heeft dat voor zin?

WILLEMIJN: Het is het minste wat je kan doen.

SAAR: Als het minste het enige is dat je kan doen kun je het maar beter laten.

EVELIEN: Dat is helemaal niet waar. Mensen vinden dat soort dingen heel belangrijk.

EVA: Daar heeft Evelien wel een punt. Het is misschien voor jullie publicitair gezien wel verstandig om iets van een fonds op te richten, of zo. Hoeft niet veel te zijn...

EVELIEN: Nee! Nee! Nee! Maak er nou niet meteen weer iets handigs van!

REINOUT: Ja, ik weet niet hoor, maar ik was er niet bij toen mama besloot te gaan jatten. Wist ik veel. Hoe moest ik als kind nou weten dat...

WILLEMIJN: Het was toch niet alleen als kind, Reinout. Mama heeft later toch ook nog voor je gezorgd? Al die schenkingen die mama aan die galeries van je heeft gedaan? En al die vrienden van haar die opeens je werk gingen kopen? En die rete-fijne studio die je nu hebt...

REINOUT: Ja, natuurlijk heb ik dat wel door. Ik ben niet gek. Maar hoe kon ik nou weten dat Mama het allemaal gejat heeft? Kon ik niet. Ik was er niet bij.

WILLEMIJN: Je hebt je er alleen maar van volgevreten. Met je hippe laarsjes en je designer jekkies.

REINOUT: Ja, moet ik nou een jute zak gaan aantrekken voor iets dat ik niet gedaan heb? Daar heb ik helemaal geen zin in.

WILLEMIJN: Die mensen hebben járen gewerkt voor dat pensioen! Jaren gespaard! Plannen gemaakt!

REINOUT: Jajaja, dat weet ik allemaal wel.

WILLEMIJN: En daar leef jij van! Daar keert je maag toch van om?

REINOUT: Hoezo?

WILLEMIJN: Wat ‘hoezo’? Hoezo ‘hoezo’?

REINOUT: Waarom zit je opeens zo op mij?

WILLEMIJN: Daar moet je je toch iets van aantrekken?!

REINOUT: Ja maar ik heb het gewoon niet zo.

WILLEMIJN: Wat niet?

REINOUT: Ja, dit. Dit wat jij nu hebt. Die morele ... dit. Ja, ik bedoel ik vind het wel zielig of zo. Maar ja. Maar ik ben niet... Ik heb het altijd al wel soort van. Dus ik heb niet opeens zoiets van ‘Ojee.’ Het kan er nog wel bij, ofzo. Snap je?

WILLEMIJN: (na een tel) Nee.

EVELIEN: Nee, sorry.

EVA: Nee, ik ook niet.

JAN: Je moet de betekenis ervan ook meer aanvoelen, dan verstandelijk proberen te duiden. Het gaat om het opbouwen van een persoonlijke relatie met het gezegde ...

SAAR: En dankjewel Jan.

REINOUT: Ik bedoel... Jezus. Hoe zeg je dat.

JAN: Zing het anders.

REINOUT: Ik ken allemaal mensen die vroeger bij me in de klas hebben gezeten op de academie. Allemaal hele goede kunstenaars. En die brengen nu halve dagen de post rond. En ik niet. En dat is relaxed, joh. Ik kan de hele dag werk maken terwijl zij hun wijk lopen. En dat is hartstikke oneerlijk. En ik kan me daar wel schuldig over voelen maar dat heeft helemaal geen zin en daar heeft niemand wat aan en ik heb daar zelf ook helemaal geen zin meer in dus fuck dat. Snap je?
Dus dat mama nu de hele kluit bij elkaar belazerd heeft vind ik heel erg en heel erg kut voor de mensen die ze getild heeft, maar mijn wereld gaat er niet van op zijn kop staan. Het kan er nog wel bij. Dus eigenlijk ben ik meer bezig met dat mama de bak in moet dan iets anders. Dus dat.

WILLEMIJN: Nou, dat valt me echt behoorlijk van je tegen.

REINOUT: Dat zal best.

EVELIEN: Denk je echt ... ? Moet je echt de gevangenis in, Mama?

JAN: Ik mag hopen van wel.

EVELIEN: Ik vroeg het niet aan jou.

EVA: Daar ga ik wel van uit.

EVELIEN: En heb je een idee van hoe lang?

EVA: Ergens tussen een jaar en twee jaar. Het is moeilijk te zeggen.

EVELIEN: Maar vind je het niet erg om opgesloten te worden?

EVA: Niet echt. Nouja, ik kijk er niet naar uit, maar een ramp is het niet. Als ik netjes meewerk krijg ik anderhalf jaar, licht regime. Waarschijnlijk ook een deel huisarrest met de enkelband. Dat is niet zo erg.

EVELIEN: Maar dat is het wel. Dat is verschrikkelijk.

EVA: Welnee. Als ik was gepakt toen jullie nog klein waren had ik dat verschrikkelijk gevonden. Daar was ik écht bang voor. Maar nu... Ik kijk terug op een mooi leven. Ik heb mijn kinderen grootgebracht, mijn kleinkinderen gezien. Ik hoef niets meer op te bouwen. Mijn tijd is niet zo heel erg kostbaar meer. Of ik nou in een bejaardenflat of in de cel sudoku’s zit op te lossen, dat maakt niet zo vreselijk veel verschil.

JAN IS POLITIEK VERLOREN.

JAN: Zooo. Zie je wel. Aan alles is gedacht. Niks om je zorgen over te maken. Mamma gaat gewoon op een soort geheel verzorgde bungalowvakantie, alles erop en eraan. Midgetgolf. Nieuwe vriendinnen maken. Een fijne nieuwe hobby nemen. Lekker babysokjes voor de kleinkinderen breien op de veranda van de gevangenis.
Ja, wat moet je er verder over zeggen? Alles is helemaal tot in de puntjes gepland. Daar kan ik eigenlijk alleen maar in stille bewondering naar kijken. Mama, ik denk dat ik namens ons allemaal spreek als ik zeg: chapeau! Laten we er een glas op drinken. Of twee. Één op het tactisch vernuft van onze Moeder. (Hij drinkt het glas in één teug leeg.) Zo. Lekker. Kom. Nog een. Eh. Even kijken. Eén op jeugdherinneringen. Duurder dan je denkt, maar daarom niet minder waardevol. (hij drinkt nog een glas leeg) En tot slot - althans voorlopig - op het roemloos einde van een jong en veelbelovend politicus. Ten onder gegaan in een kort maar hevig schandaal. Op de politieke dood van Jan de Vriend, bij het grote publiek bekend onder de hilarische nom de guerre: Jan de Fraudeman. Gezondheid! (hij wil het derde glas leegdrinken maar Reinout pakt het van hem af.)

REINOUT: En dat is wel weer genoeg zo.

JAN: Geef terug!

SAAR: Jan...

JAN: Geef onmiddellijk dat glas terug!

EVA: Dankjewel, Reinout. Het is volgens mij het beste om te proberen het hoofd koel te houden.

JAN: Reinout! Geef hier!

REINOUT: Nee. Je hebt genoeg gehad.

EVA: Er zullen natuurlijk voor ons allemaal wel dingen veranderen.

JAN: Ja, en óf er dingen zullen veranderen.

EVA: We zullen ons allemaal moeten aanpassen.

JAN: Jij gaat bijvoorbeeld de bak in, mijn loopbaan is door de plee en ik kan uitzien naar een heerlijke periode waarin iedereen maar dan ook werkelijk iedereen mij uitlacht. Of had je nog andere veranderingen in gedachten?

EVELIEN: Kunnen we misschien proberen iets aardiger tegen elkaar te zijn?

JAN: Dit is ongeveer zo aardig als ik kan zijn, nu.

EVELIEN: Ik wil alleen maar zeggen dat we met zijn allen moeten proberen constructief te blijven.

JAN: Ja! Laten we constructief blijven! Ik heb enorm zin om lekker constructief te worden. Lekkerrr construeren! Wat jij, Saar? Jij zit per slot in de constructie. Willemijn? Astronautje?

SAAR: Kan het melodrama een tandje minder?

JAN: Ik ben nog maar net begonnen!

SAAR: Het zelfmedelijden ook, alsjeblieft.

JAN: Zelfmedelijden. Toe maar. Afschuwelijk, verwerpelijk, verwijtbaar medelijden met mezélf! Gatsiedielekes! mea culpa, mea culpa, mea maxima maxima culpa.

EVA: Jan. Misschien is het zo genoeg met de wijn.

JAN: Misschien wel. Misschien niet. Er is maar één manier om erachter te komen.

SAAR: Je hebt helemaal niks gegeten, man.

Jan kijkt haar uitdagend aan terwijl hij zich nog een glas inschenkt.

JAN: Proost.

Saar pakt de fles wijn en zet hem buiten bereik van Jan.

SAAR: Willemijn, wil je even iets te eten voor Jan uit de ijskast halen? Iets vets. Goed. Ik vind het belangrijk dat we allemaal zo helder mogelijk blijven. We moeten kijken hoe we het beste door deze ... ehm...

REINOUT: Crisis...

SAAR: Uitdaging heen komen.

JAN: (staat op en haalt de fles om zich weer in te schenken) Ja, dat kan niet, hè Saar? Je kan niet dóór een uitdaging heenkomen. Een uitdaging ga je aan. Je doorstáát bijvoorbeeld een beproeving, of een moeilijke periode. Maar een uitdaging is zoiets als het neerwerpen van een handschoen ...

SAAR: Wil jij alsjeblieft wat gaan eten?!

JAN: Ik heb trouwens nooit begrepen hoe dat werkt. Iemand gooit die handschoen neer. Jij pakt die handschoen op, en wat dan? Dan sta je daar met die handschoen. Als een, als een schlemiel.

SAAR: Jan!

JAN: Ga je hem dan terugbrengen? Of is het de bedoeling dat die ander z’n handschoen weer komt halen? Zo van: ‘Okee, nou, mag ik ‘m nu weer terug?’

SAAR: (samen met anderen) Jan!

JAN: Ja, godverdomme, mag ik?! Mag ik? Ik zie hier tien jaar van mijn leven door de plee gespoeld worden. Tien jaar! Weet je wat ik heb opgeofferd? Wat ik allemaal ... Weet je hoeveel vernederende bullshit... wiens reet ik gekust heb? Weten jullie ... ik heb dingen gezegd. Ik heb zovaak - Ik heb dingen gezegd, snap je? Ik heb zoveel dingen gezegd die anderen zeiden dat ik moest zeggen. En ze zeiden allemaal dat als ik die dingen maar bleef zeggen dat zou ik uiteindelijk de dingen kunnen zeggen die ik zelf wou zeggen maar ondertussen zei ik allemaal dingen ...

WILLEMIJN: Eet even een stuk kaas of zo.

JAN: (schreeuwt) Ik wil niks eten!!!

REINOUT: Jezus...

WILLEMIJN: Doe nou maar. Dat is echt beter.

JAN: De dingen die ik gedaan heb. De dingen die ik opgegeven heb...

WILLEMIJN: (geeft hem een bordje met kaas enzo) Hier, Jan, het is beter als je nu wat eet. Geef dat glas maar hier. Doe nou maar.

JAN: Ik wil niet!

EVELIEN: Doe maar, Jan.

WILLEMIJN: Kom. Doe je mond open.

JAN: (jammerend) Het is allemaal voor niks, geweest, snap je dat? Er blijft niets meer van over. Allemaal weg.

WILLEMIJN: Wil je voor mij een hap nemen? Alsjeblieft? Voor je kleine zusje?

JAN: (Hij neemt een hap. Met volle mond:) En die kalfstongen zijn ook helemaal verpest.

WILLEMIJN: Dankjewel. Nog één? 

Jan begint te huilen. Saar en Reinout rollen met hun ogen.

OFFERS

SAAR: Goed. Ik denk dat we - ben je klaar?

JAN: (knikt)

SAAR: Want hier hebben we niet zoveel aan. Mam, wat gaat er als eerste gebeuren?

EVA: Nou. Ik ga mezelf dus aangeven. Ik heb alle boekhouding en harde schijven enzo al klaar liggen op kantoor. Dus justitie krijgt alles netjes overgedragen. Maar daar zullen natuurlijk wel huiszoekingen op volgen. En beslagleggingen.
Wat betreft vermogen is er niet zo heel erg veel om in beslag te nemen. Het huis, natuurlijk. Maar verder is er niet zoveel bezit.

SAAR: En wij kunnen neem ik aan ook bezoek verwachten.

EVA: Ja. Daar kunnen jullie van uitgaan. Er is me geadviseerd om breekbare spullen even in de kast zetten. En Evelien ...

JAN: O, ja, dat wordt te gek. Ik zie de voorpagina al voor me. Dat wordt een mooi fotomoment; wij in kamerjas met allemaal mannen in recherche - jacks om ons heen.

REINOUT: Nou, bij mij zullen ze niet zoveel vinden. Ik heb helemaal niks.

WILLEMIJN: Dus je hebt het allemaal opgemaakt?

EVA: Er is nog ongeveer een miljoen over, dat zit in holdings over verschillende landen verspreid. In de Virgin Islands, Equador, de Antillen. Daar zijn ook allemaal overzichten van. Het is allemaal keurig op orde.
Er is eigenlijk maar één ding...

JAN: Dit geloof je toch niet! Je praat alsof je een aandeelhoudersvergadering voorzit.

EVA: Ik probeer helder te zijn zodat jullie een goed idee hebben van wat jullie te wachten staat.

JAN: Het was te gek geweest als je tien jaar geleden zo helder was geweest. Was wel fijn geweest als je even gezegd had: ‘Hee Jan, die politiek, dat moest je maar niet doen.’

EVA: Dat ging natuurlijk niet. Dan zou ik jullie medeplichtig hebben gemaakt.

WILLEMIJN: En dat zijn we nu niet?

EVA: Nee, jAls je van niets weet valt je natuurlijk niets te verwijten, en jullie wisten van niets. Daar heb ik voor gezorgd. Daarom heb ik ook tot het allerlaatst gewacht met jullie te vertellen...

WILLEMIJN: Ik heb het niet over hoe het volgens de regeltjes werkt, mam.

EVA: Maar ik wel. Want de regels zijn nu even belangrijker dan de vraag of je je goed over jezelf voelt.

JAN: Voel jij je goed over jezelf?

EVA: Nee, natuurlijk niet. Al heel lang niet, maar wat doet dat ertoe? Krijgt iemand daar zijn geld van terug?

WILLEMIJN: Dat is toch niet het enige dat er toe doet, mama!

EVA: Okee, Willemijn: Ja! Ik vind het verschrikkelijk! Wil je dat horen?

WILLEMIJN: Ja!

EVA: En dan? Wat dan? Natuurlijk vind het verschrikkelijk. Wat dacht je. Ik leef al twintig jaar met een verschrikkelijke zwarte klont in mijn borst. Elke keer dat ik geld overmaak voel ik me zo afschuwelijk dat ik er geen adem meer van krijg. Alsof alsof mijn longen met een ijzeren klem worden leeggeperst. Maar ik verdraag het voor jullie, voor mijn kinderen en de kinderen van mijn kinderen. Ik verdraag het omdat ik weet dat in mijn familie nooit meer iemand gebrek zal lijden.

JAN: O, wat nobel van je. Wat offer jij jezelf weer op.

EVA: Hou je brutale mond! Wat weet jij van offers? Jij hebt nooit van je leven een offer hoeven brengen! Jullie geen van allen! Jullie weten niet wat dat is.
Jullie weten überhaupt niet wat ‘moeten’ of ‘dwang’ is. Jullie weten niet wat het is om geen keus te hebben. Jullie hebben in vrijheid en geluk ‘jezelf kunnen ontdekken’, en ‘lekker kunnen freewheelen’ en ‘je talenten kunnen aanboren’. En natuurlijk was het allemaal gebaseerd op diefstal en schuld en bedrog. Maar geeft daar over twintig jaar nog iemand om? Natuurlijk niet.
En is dat eerlijk? Nee. Maar er is zoveel niet eerlijk. Het is niet eerlijk dat jullie vader op de allerbeste scholen heeft gezeten en ik niet. Het is niet eerlijk dat hij aan het hoofd van een bedrijf kwam terwijl hij er geen barst verstand van had en de hele boel totaal de grond in had gejaagd.
Er is zoveel niet eerlijk. Het is ook niet eerlijk dat jullie altijd de belangrijkste mensen kenden, dat jullie CV’s altijd bovenop de stapel kwamen, dat jullie leven altijd gemakkelijker was dan dat van een ander.
En met een ander bedoel ik niet die prinsen en prinsessen waar jullie vrienden mee zijn. Daar bedoel ik niet die jongens en meisjes mee voor wie dit ook allemaal doodnormaal is. Al die keurige families, al die eeuwenoude namen, waar denk je dat die hun geld mee verdiend hebben?

Waar denk je dat die grachtenpanden van gebouwd zijn, waar jullie zo graag wonen? Waar denk je dat dit land van gebouwd is? Hele steden zijn opgetrokken uit misdaad en bloed en menselijke ellende. Allemaal gebouwd door mensen die bereid zijn om hun geweten op te offeren aan de volgende generatie.
En dat heb ik ook gedaan.

En nee, het is niet eerlijk. En ja, het doet nu even pijn. Maar over twintig jaar zullen jullie kinderen met kerst grappen maken over hun stoute oma, en dat zullen ze doen in een heerlijk warm huis, en in het nieuwe jaar zullen ze fluitend naar hun creatieve en uitdagende banen gaan, en allemaal met schone handen.
Totdat ze zelf een offer moeten brengen.

Donkerslag.

Pauze.

AKTE III

JAN WIL ZIJN LOOPBAAN REDDEN

Jan alleen. Hij zit driftig op een IPad te tikken. SAAR komt erbij.

SAAR: O, mooi. Ik ben niet de enige.

JAN: Vroeger viel ik altijd in slaap van drank. Nu word ik er alleen maar wakker van.

SAAR: (houdt fles whisky omhoog) Vuur met vuur bestrijden, dan maar?

Jan kijkt naar zijn werk, maakt een moedeloos gebaar en gebaart: ‘schenk maar in. Ze schenkt twee glazen in. Ze pakt de Ipad en begint te lezen.

SAAR (vervolgt:): ‘Ik distantieer’ is zonder trema.

JAN: Ja, staat dat er niet?

SAAR: Kijk maar

JAN: Ik kan ook al niet meer spellen.

SAAR: Een persverklaring? (JAN knikt) Vind je het daar niet een beetje vroeg voor?

JAN: Ik moet toch wat?

SAAR: Dat wordt toch alleen maar heel pijnlijk en vernederend, Jan. ... Moet je niet gewoon verlies toegeven?

JAN: Ik denk dat als ik goed op de boodschap ga zitten; eerlijk ben; open kaart speel. En ik moet duidelijk zijn. Dat vooral. Ik moet heel duidelijk afstand nemen...

SAAR: (leest:) “...wil ik hier duidelijk afstand nemen. Als politicus én als mens”

JAN: Ja. Nou. Het is een eerste versie.

SAAR: Waarom hou je er niet gewoon mee op? Je moet dit toch niet willen. Wat valt er nog te halen? Een paar jaar als aangeschoten wild doorhinken? Je komt hier nooit meer vanaf.
Bij het minste geringste begint iedereen weer over mama. Eén keer het verkeerde bonnetje declareren en het is mis. Dan drijven er weer foto’s van jou boven waarin je staat te waterskiën of champagne staat te drinken en dan vraagt iedereen zich af van wiens geld.
Hou er gewoon mee op.

JAN: Dat kan ik niet.

SAAR: Hoezo niet?

JAN: Hoezo niet? Als ik tegen jou zou zeggen: vergeet dat bedrijf van je gewoon. Als het even niet goed gaat. Geef het gewoon op.

SAAR: Ik zou zeggen dat je de boom in kon.

JAN: Precies. Natuurlijk denk ik er wel eens aan. Als ik een klotedag heb gehad. Of als ik ‘s nachts van een vergadering thuis kom en niet bij Carolien in bed durf te kruipen omdat ik niet wil dat ze van me wakker wordt.

SAAR: Nou dan.

JAN: En het betaalt voor geen meter. En je krijgt alleen maar gezeik over je heen. En iedereen gaat ervan uit dat je corrupt bent. En niemand is geïnteresseerd in de dingen die belangrijk zijn en iedereen rent van het ene mediabrandje naar het andere.

SAAR: Klinkt te gek.

JAN: Maar het doet ertoe. En als ik het niet doe doet niemand het. Dat is het verschil. Dat is misschien heel eigengeilerig van me. Maar het is een heel verslavend idee. ‘Als ik het niet doe doet niemand het.’
Dat is een heel ander gevoel dan ‘Ik moet het snel doen anders is een ander me vóór.’ Daar heb ik gewoon geen zin in.

SAAR: Maar je kunt toch gewoon gaan lobbyen of zo? Je hoeft toch niet per sé in die klote kamer te zitten?

JAN: In dienst van wie? Een Bank? Een consultant? En wat gebeurt er met mijn wetsvoorstel? Dat gaat het raam uit.
Niemand zit erop te wachten die financiële sector aan te pakken. Het is niet sexy. Mensen snappen het niet. Er is geen eer aan te behalen en het is ook niet goed voor je campagnekas, dat kan ik je wel vertellen. Ik kon het zonder problemen doen want ik was daar niet van afhankelijk.
Maar als ik er mee op hou neemt niemand het over. Ze kijken wel uit.
Ik ben nu zo dichtbij. Ik kan het bijna ruiken. Een echt goed pakket. Belasting op financiële transacties. Splitsing van financiële infrastructuur en investment banking. Nieuwe accountancy regels. Echt een goed pakket. Met draagvlak. Academisch onderbouwd. Maar als ik er niet meer ben om eraan te trekken...

SAAR HEEFT IETS OP TE BIECHTEN

SAAR: Och jongen toch. Ben je zo onmisbaar?

JAN: Ja, nou ja. Ik vind het gewoon belangrijk.

SAAR: Nou, heel nobel van je.

JAN: Ja, nouja, zo bedoel ik het niet.

SAAR: Maar je bent natuurlijk gewoon te trots. Je hebt jarenlang allemaal kutklussen voor de partij opgeknapt. En dat is nu allemaal voor niks. En dat trek je niet.

JAN: Dat is niet het...

SAAR: Is niet erg hoor. Heb ik ook. Hebben we allemaal last van. Die trots. Of is het trots? Ik weet het eigenlijk niet. Hoe noem je dat?

JAN: Wat?

SAAR: Dat als je het heel normaal vindt om vooraan te staan. Om te slagen. Voor ons is het allemaal één stijgende lijn naar de top. Stilstand, mislukking, terugval; dat is niets voor ons.
Een gewoon anoniem bestaan, daar is niets mee mis hoor, maar wel bedoeld voor iemand anders. Voor gewone, anonieme mensen. Niet voor mij. Hoe heet dat?

JAN: Arrogant? Hoogmoedig? Hubris?

SAAR: Ja, het zat er dik in dat het uit die hoek zou komen.

JAN: Daar hebben we allemaal last van.

SAAR: Ja. Mijn misschien nog wel het minst. Maar jij en ik. En Lien. En Nout ook op zijn eigen manier. Kon ook niet gewoon bloemetjes of zeilbootjes gaan schilderen of zo. Wat is er met je mis als je een gewoon, verdienstelijk leven een vorm van falen vindt?

JAN: Ik begin een kater te krijgen.

SAAR: Als Mama dat geld nou niet had gestolen... Als wij met zijn vijven waren opgegroeid in een flat. Als jij niet naar die achterlijk dure twéé-jaar-in-één-school had gekund om je VWO af te maken. Dan was je gewoon lekker naar een hbo gegaan. Of niet. Had je een vak geleerd. Was je misschien lekker kok geworden. Was je dolgelukkig geweest.

JAN: Als. Als. Als als als.

SAAR: Gewoon kok. Misschien wel een hele goede. Weet jij veel.

JAN: Alsalsa salsa alfafa alhambra alpaca.

SAAR: Jij was toch veel gelukkiger geweest als je gewoon in de keuken had gestaan. Zeg nou zelf. Maar dat was niet goed genoeg. Een doodgewone baan, stel je voor! Wat een affront! Wat een vernedering! Wij zijn voorbestemd tot iets beters. Iets hogers. Wij zijn godenkinderen. Wij moeten groots zijn anders hebben wij gefaald. De levens van honderden, duizenden, miljoenen mensen moeten beïnvloed worden door de kleinste scheet die we laten. Het zachtste pufje. Pfff.

JAN: Sorry. Waar heb je het nu over?

SAAR: Mama, natuurlijk. Ze heeft ons gek gedraaid. Helemaal gek.
Met al die poen en al die invloed en die verwachtingen. Die voortdurende verwachtingen. Het hele idee van ‘dit is een geslaagd leven.’ ‘Zo ziet succes eruit.’ ‘Al het andere is mislukken.’

En ze heeft die lat zo hoog gelegd ... Mama. In d’r eentje vijf kinderen opvoeden, een bedrijf runnen waar enorme bedragen in omgaan... En we willen haar niet teleurstellen, en we willen onszelf niet teleurstellen, dus we beginnen te rennen en te werken en naar dingen te streven en te doen die we zelf eigenlijk misschien wel helemaal niet gekozen zouden hebben, omdat we maar over die verdomde lat heen moeten komen. En zij heeft laten zien dat het kan. Zij heeft het voorbeeld gegeven. En je wil zo graag dat ze trots op je is. Maar je houdt het niet vol. Het lukt je gewoon niet.
En nu snap ik eindelijk waarom. Het kan ook gewoon niet. Het heeft ook gewoon nooit gekund.

PERSPECTIEF

Reinout komt op.

REINOUT: O. Hee. Drukte.

JAN: Ja, man. Volle bak.

SAAR: Kom erbij, dikke pret. Lag je ook te piekeren?

REINOUT: Nou, eigenlijk sliep ik hartstikke goed. Maar Mijn ging douchen en daar werd ik wakker van en nu kom ik niet meer in slaap. Dus. Nu weet je alles. Jullie?

JAN: Ik ben nog niet naar bed geweest.

REINOUT: Rock ‘n Roll.

JAN: Nou, nee. Zorgen.

REINOUT: O. Dat is zeg maar het tegenovergestelde.

JAN: Ja.

REINOUT: Tja. (Hij kijkt peinzend naar zijn werk)

JAN: Eva de V.

REINOUT: Ja.

SAAR: Wat ga je er nou mee doen?

REINOUT: Afmaken, natuurlijk.

JAN: Maar dan in een gevangenispak.

REINOUT: Dat zou een beetje flauw zijn. En hebben we die überhaupt in Nederland? Gevangenispakken?

JAN: Geen idee. Jij?

SAAR: Van die oranje overalls, toch?

JAN: Is dat niet alleen in Amerika?

SAAR: Ja, nou weet ik ook niet meer waar ik dat vandaan heb.

JAN: We weten het niet.

REINOUT: Okee.

Hij begint op zijn laptop te prutsen. Willemijn aangekleed en gedoucht op. Ze begint koffie te zetten.

JAN: Ah, daar heb je onze moraalridder.

WILLEMIJN: Hou toch op.

JAN: Goeiemorgen, Mijn.

WILLEMIJN: Goeiemorgen. (wijzend naar de glazen) Is dat alweer of nog steeds?

JAN: Bij mij nog steeds, bij Saar alweer.

WILLEMIJN: Hartig ontbijt.

SAAR: Alles wat een grote meid nodig heeft. Vitaminen, mineralen.

JAN: Van graan gemaakt dus voedzaam.

SAAR: Het is heel belangrijk om vooral veel vocht in te nemen.

WILLEMIJN: Ja, jongens, van mij ga je echt niks horen, hoor. Doe lekker waar je zin in hebt.

JAN: Jammer.

WILLEMIJN: Kon je ook niet slapen?

REINOUT: Nee, ik sliep als een blok. Ik werd wakker van jou.

WILLEMIJN: O, sorry.

REINOUT: Maakt niet uit.

WILLEMIJN: Ik draai al de hele week nachtdiensten. Mijn bioritme is naar god. Jullie ook koffie, trouwens?

SAAR: Ja, zet maar neer.

JAN: Lekker.

Daarna is iedereen even kort alleen met zijn gedachten.

REINOUT: Grappig om hier weer zo te zitten.

WILLEMIJN: Zat jij dat ook te denken? Ik had ook een flashback.

JAN: O, van als we uit geweest waren?

SAAR: Ja, dat was gezellig hè?

WILLEMIJN: Ja, ik ook. Dan hoorde ik jullie thuiskomen...

JAN: Wij ons best doen om stil te zijn.

REINOUT: Ja, maar daar hadden jullie dan teveel voor gedronken.

SAAR: Nou, ik deed niet altijd evenveel mijn best.

WILLEMIJN: Maar dat was dan midden in de nacht en dan trokken we gauw onze kamerjasjes aan.

REINOUT: En dan al jullie stoere verhalen.

SAAR: Ik vond het altijd heel gezellig dat jullie erbij kwamen zitten.

REINOUT: En in onze hoofden nam die disco mythische proporties aan.

JAN: Bar-dancing de Perenboom.

SAAR: Met die kerstlichtjes onder de rand van de bar.

JAN: En die hele dikke kale kerel achter de bar met die enorme gouden klok aan zijn pols.

SAAR: Ralf! Ralf was te gek. Ik kreeg altijd gratis drank van Ralf.

WILLEMIJN: Ja, ik ook! Zette die altijd een wodka-lime voor me neer omdat jij dat ook altijd dronk. “Met-je-zus- alles-goed-mooi.” Nooit wachten op antwoord. Gewoon mooi. En weer door.

JAN: Ik zie jullie nog zitten. Met jullie grote slaapogen naast elkaar. Allebei een grote teddybeer.

SAAR: En wij ondertussen onze vreetkick bevredigen.

WILLEMIJN: Jullie vonden ons helemaal niet stom. Vriendinnetjes van mij hadden altijd oudere broers en zusjes die hen heel stom vonden. Maar jullie niet.

JAN: Nee, wij vonden jullie wel leuk.

SAAR: En dan viel je op een gegeven moment in slaap en legden wij je met onze lamme harses in bed.

WILLEMIJN: En dan zaten wij de volgende ochtend te knikkebollen bij het ontbijt als jullie nog in je mand lagen.

REINOUT: Ik vond het ook echt stom toen jullie zonodig in het buitenland moesten studeren.

SAAR: Ik heb jullie ook heel erg gemist, daar.

Alle vier even verloren in de herinnering.

ZE WISTEN ER NIETS VAN, OF...

JAN: Ik heb haar wel eens betrapt, weet je dat? Ik moest iets hebben van haar bureau, plakband of een paperclip of zo... en toen zag ik een Braziliaans paspoort liggen, met haar foto erin. Ik was een jaar of veertien. Mama zei dat ze dat voor zaken had. Ik moest maar vergeten dat ik het gezien had.

SAAR: Serieus? Daar heb je nooit wat over gezegd.

JAN: Nee? Nouja. Ik wist denk ik niet zo goed wat ik ervan moest denken.

REINOUT: Holyshit.

JAN: Idioot hè? Kwam niet bij me op om daar iets achter te zoeken.

SAAR: Wauw. Ja, ik heb eigenlijk nooit zoiets gezien. Ja, ik heb wel eens het jaarverslag van de NV bekeken, en wel een paar rare dingen gezien... Maar dat was allemaal gewoon uit te leggen.

JAN: Heb je daar naar gevraagd?

SAAR: Nee. Ik ging er ook gewoon van uit... Het zag er ook aan de oppervlakte goed uit. Ik had totaal geen reden om die stenen om te draaien. Ze heeft het op zich heel goed aangepakt.

WILLEMIJN: Als je tenminste vergeet waar de poen vandaan komt.

SAAR: Ja, man. Pensioenen jatten. Dat is zo dom. Als je van íets weet dat het vroeg of laat uitkomt...

WILLEMIJN: Dat bedoelde ik niet.

SAAR: Ja, dat weet ik.

JAN: Zullen we dat hele gesprek niet nóg eens doen?

WILLEMIJN: Ik hou me koest.

SAAR: Ik ben ook benieuwd hoe ze dat met het geld heeft gedaan.

REINOUT: Dat heeft ze toch gezegd? Dat heeft ze allemaal aan ons uitgegeven.

SAAR: Nee, ik bedoel met de cash. De contanten. Je kunt dat niet gewoon met internetbankieren doen. Dat is zwart geld, en dat moet je fysiek van hot naar her slepen.

WILLEMIJN: O, maar dat deed ze zelf.

SAAR: Sorry?

WILLEMIJN: Ja.

SAAR: Hoe weet je dat?

WILLEMIJN: Als we op wintersport gingen in zwitserland.

REINOUT: O, die groene sporttas? Ja, heftig hè?

SAAR: Zat daar geld in?

WILLEMIJN: Ja.

JAN: Je bent gek.

REINOUT: Echt waar.

SAAR: Ze reed elk jaar naar Zwitserland met een tas vol cash?

WILLEMIJN: Ik heb het gezien toen de rits scheurde. Die tas was ook al jaren oud.

SAAR: En wat zei mama?

WILLEMIJN: Ik heb niets gezegd. Ik weet niet eens of Mama doorhad dat ik het gezien had.

JAN: En dat vonden jullie niet raar?

WILLEMIJN: Ik was een klein meisje. Twaalf of zo. Wist ik veel. Er was sneeuw en bergen en dat was allemaal veel belangrijker.

SAAR: En daarom gingen we nooit met het vliegtuig. Of de trein. Natuurlijk.

JAN: Ongelofelijk.

WEDERRECHTELIJK VOORDEEL

REINOUT: En tóch was het eigenlijk heel slim.

SAAR: Vind je?

JAN: Wat?

REINOUT: Ja, nou, het is niet netjes natuurlijk maar het is haar wel gelukt.

WILLEMIJN: Het is wel meer dan niet netjes, Reinout.

REINOUT: Jajajaja. Maar ... moet je kijken waar we zijn.

JAN: Ja, want met mij gaat het zo goed.

REINOUT: Nou, ja wel. Okee, in de Kamer kun je je straks niet meer vertonen. Maar hoe lang denk jij dat het duurt voordat een of andere lobbyclub jou in dienst neemt? Vijf minuten? Tien? Voor een veelvoud van je salaris nu? Nogal wat mensen zouden een moord doen om jouw problemen te hebben.

JAN: Wat is je punt?

REINOUT: Dat ze gewoon heel goed haar plan heeft uitgevoerd.

SAAR: Ja, dus? Maakt het nog geen goed plan?

REINOUT: Hoezo niet? Ja, okee, ze gaat de gevangenis in. Dat is zo. Maar als je daar nou toe bereid bent? Als je gewoon bereid bent die prijs te betalen?

SAAR: En nu flikkert het allemaal in elkaar.

REINOUT: Oja? Wat is er dan in elkaar geflikkerd? Ik heb mij diploma nog. Volgens mij hoef jij de jouwe niet terug naar Harvard te brengen. Mijn hoeft haar opleidingsplek niet in te leveren.
Zij haalde al haar vrienden en relaties naar mijn openingen en ik heb zo flink wat werk verkocht. Maar dat kun je niet in beslag nemen.

JAN: Ik heb wel donaties van haar gekregen maar dat ging in de partijkas. Is allemaal op, natuurlijk. Maar dat was niet eens mijn stichting, dat was gewoon de partij. Het was wel begrepen dat het vooral mij ten goede moest komen, maar nooit expliciet.

WILLEMIJN: Ik heb ook nooit direct wat van haar gekregen. Nouja, nooit iets groots. En jij?

SAAR: Bij mij? O. Eh... Bij mij heeft ze verder alleen een bankgarantie afgegeven. Maar die heb ik nooit aan hoeven spreken. Dus.

WILLEMIJN: Ze wou wel van alles voor me doen, maar dat mocht nooit van mij. Ik moest en zou helemaal zelf dokter worden. Ben ik achteraf wel heel blij om. Dat ik niets heb aangenomen. Ook omdat er natuurlijk wel roddels zijn. Maar dat is er altijd met die opleidingsplaatsen. Gewoon kinnesinne.

REINOUT: O? Wat dan?

WILLEMIJN: Ja, niks. Alleen maar stomme dingen.

JAN: Wat dan? Ik sla ze allemaal in elkaar!

WILLEMIJN: Gewoon. Er is een PET scanner aan het ziekenhuis gedoneerd en sommige mensen zeggen dat die van mama kwam. Maar dat is helemaal niet waar. Dat is gewoon gezeik omdat ik die plek kreeg en iemand anders niet. Maar ik heb het nagevraagd en ik heb die plek gewoon helemaal zelf verdiend. Dus klaar uit.

Evelien komt erbij.

EVELIEN: Heeee, goeiemorgen allemaal. Lekker vroeg op!

JAN: Hoi Eef.

WILLEMIJN: Goeiemorgen, Lien.

SAAR: Môgge, Lien.

EVELIEN: Gezellig hoor. Thuis ben ik altijd in mijn eentje, ‘s ochtends vroeg. Richard en de kinderen zijn zúlke slaapkoppen.

REINOUT: Joh.

EVELIEN: Maar ik geniet er altijd wel van. Ik kom altijd heerlijk tot rust in die stille momenten, ‘s ochtends vroeg. Lekker met een macchiato en de VT-wonen op de bank. Heerlijk. Kan ik altijd heel erg van genieten.
Ja, jongens. Wat een verhaal, hè? Ik ben er nog helemaal... ja.

Begint luidruchtig melk te schuimen of iets anders te doen dat heel veel herrie maakt, zoals een smoothie maken met een staafmixer.

Ja, bizar gewoon. Ik kan me er nog helemaal niets bij voorstellen. Heel... Ja. Onwerkelijk. Heel raar. Ja. Echt absurd. Ik heb er geen woorden voor.

WILLEMIJN: Zo te horen heb je er best wel veel woorden voor.

EVELIEN: Hé maar jullie hadden het over Mama?

WILLEMIJN: Ja.

EVELIEN: Ja, waar over anders, hè?

REINOUT: Over dat ze ons geen van allen iets direct gegeven heeft. Maar alles altijd via via.

EVELIEN: O, maar ons wel. Richard en ik, bedoel ik.

SAAR: Wat dan?

EVELIEN: Ons huis natuurlijk! Ja niet helemáál. Maar toch wel een flinke schenking zodat we het konden kopen. Ja, anders was dat natuurlijk ook nooit gelukt.

WILLEMIJN: Heb jij geld van haar aangenomen voor jullie huis?

EVELIEN: Ja, natuurlijk. We zijn niet allemaal zo trots als jij. Nee, wij waren daar heel pragmatisch in, hoor. Ja, en we waren natuurlijk stapelverliefd op dat huis. We waren echt - O! Ik weet het nog zo goed...
We reden door de parkstraat - we moesten in de buurt zijn - we zochten naar een parkeerplaats en we zagen het zo staan zo op de hoek met een zonnetje erop en de perenboom in de voortuin in bloei en ik weet nog dat Richard tegen me zei: ‘Kijk. In zo’n huis wil ik onze kinderen grootbrengen.’ En ik keek en ja. Meteen verliefd. Meteen! Eerste gezicht. Die gekke erkertjes, dat glas in lood, zo mooi!
Wij verder rijden en we zien: ‘verrek het staat te koop!’ Wij aanbellen. Vragen wat de prijs was en dat konden we natuurlijk nevernooit betalen. O! Helemaal van de kaart. Het was echt alsof we een geliefde hadden verloren. Helemaal in zak en as.
Wij toevallig die avond naar Mamma toe met de kids. Zij spelen, wij een beetje sip op de bank. Vraagt ze: ‘wat is er? ‘ Nou, het hele verhaal komt eruit. Huilen. Echt waar.
Ja, als je nu terug kijkt denk je: meisje wat stel je je aan, maar toen voelde ik dat echt heel diep. En eigenlijk is dat alleen maar meer geworden.
Lang verhaal kort: ik heb gewoon zitten zeuren. Ik durf het gewoon toe te geven: Ik heb zitten zeuren en dreinen. En ik ben niet opgehouden vóór ze ons het geld haf. Wat ze eerst helemaal niet wilde, maar daar begreep ik helemaal niks van. Toch de normaalste zaak van de wereld om je kinderen wat toe te stoppen als ze hun eerste echte huis gaan kopen? En ik hoefde nooit wat.
Nouja, je weet hoe ik ben. Ik hoef niet vaak iets te hebben maar als ik iets wil dan bijt ik me er zo - ‘hang’ erin vast. Dus na héél lang zeuren heeft ze verlies toe moeten geven. En wij zijn er dolgelukkig. Ik ben nog nooit ergens zo gelukkig geweest als in dat huis. En wat ze ook gedaan heeft: daar blijf ik haar heel erg dankbaar voor.

Het is lang stil.

JAN: Lien?

EVELIEN: Ja?

JAN: Zit er echt geld van Mamma in jouw huis?

EVELIEN: Ja. Was nog een heel gedoe met de belasting enzo.

SAAR: Dus niet via een tussending?

EVELIEN: Nee, gewoon zo.

JAN: Heeft ze jou geld geleend? Of gegeven?

EVELIEN: Allebei. Anders hadden we het nooit kunnen doen.

SAAR: Lien, besef je dat je dat geld terug zal moeten betalen?

EVELIEN: Nee, hoor. Dat is helemaal geregeld met de notaris en de belasting en alles.

JAN: Lien, ik weet vrij zeker dat je dat geld niet mag houden, hoor.

EVELIEN: Ik heb het ook niet meer. We hebben er een huis van gekocht.

JAN: Maar dat zit dus in het huis. Dus dat huis zal je moeten verkopen.

SAAR: Tenzij jullie het op een andere manier opnieuw kunnen financieren?

EVELIEN: Nee, doe niet zo raar. Dat is toch heel ... wij wisten van helemaal niets!

JAN: Ja, dat doet er niet zo heel veel toe, ben ik bang.

EVELIEN: Ja maar...

WILLEMIJN: Het spijt me echt heel erg voor je, Lien.

EVELIEN: Maar het is allemaal met de notaris...

JAN: Het spijt me, Lien.

EVELIEN: Ja, maar dat kan niet. Dat kan echt niet.

REINOUT: Je vindt vast een heel leuk ander huis.

EVELIEN: Maar er moet toch wel iets te regelen zijn? Kom op. Er is altijd wel wat te regelen. We kunnen gewoon... weet ik veel. We verzinnen wat. Het is maar geld. Het is gewoon een kwestie van iemand bellen, toch?

WILLEMIJN: Ja. Die tijden zijn dus voorbij, Lien.

EVELIEN: Kom op, er is altijd nog wel ergens geld. We kennen toch wel iemand bij de bank? We zijn toch goede klanten...

SAAR: Niemand gaat ons meer willen kennen, Lien.

EVELIEN: Ach kom. We hebben altijd goede relaties... Er is altijd wel ergens geld, toch?

REINOUT: Anders kun je misschien zelf nog werk gaan zoeken?

EVELIEN: Maar we kunnen toch gewoon wat regelen? Een nieuwe hypotheek en het is gewoon gefikst, toch? We kunnen toch gewoon... we kennen toch gewoon iemand?

JAN: Lientje...

EVELIEN: Jamaar ik... Ik moet ... Waarom geven jullie het zo makkelijk op? We moeten hier ... We kunnen toch niet ... Jan! Jij kent vast iemand... Jij weet ... Het is zoiets simpels... Het is echt - je ziet het echt overal! Iedereen kan gewoon ... Er moet toch wel ergens geld zijn, jongens!?

SAAR: Dat is weg, Lien.

EVELIEN: Dat is níet waar! Er is wél wat te regelen maar jullie dóen het niet omdat het jullie niet kan schélen!

EN NIEUW SKELET IN DE KAST

Eva komt op, in kamerjas.

EVA: Hee, wat een...

EVELIEN: Mama!

EVA: Wat is er Lientje?

EVELIEN: Mamma, ze zeggen dat ik mijn huis moet verkopen!

EVA: O. Ja.

EVELIEN: Maar dat is niet waar, toch? Daar heb je iets voor bedacht, zodat het niet hoeft, toch?

EVA: Nou, Lien. Ik heb je indertijd al geprobeerd op andere gedachten te brengen, maar...

EVELIEN: Maar er kan toch wel iets geregeld worden, toch?

EVA: ... Ik heb het mezelf altijd kwalijk genomen dat ik toen ‘ja’ tegen je heb gezegd. Dat had ik niet moeten doen....

EVELIEN: Je kan vast nog wel iemand bellen.

EVA: Maar je maakte het me ook wel heel moeilijk.

EVELIEN: Waarom is er nu opeens geen geld meer! Er is altijd geld!

EVA: Ja, dat is dus voorbij.

EVELIEN: Maar regel dan wat!

EVA: Lieve schat, ik zit over een paar uur in een politiecel, realiseer je je dat wel?

EVELIEN: Maar stel dat dan uit! Dan hebben we wat meer tijd en dan kunnen we iemand bellen en dan kunnen we iets regelen en dan...

JAN: Mamma kan zich het beste meteen aangeven. Het is belangrijk dat het er uitziet alsof ze dat uit vrije wil doet. Niet omdat ze er door toe gedwongen wordt doordat er al aan alle kanten aangifte tegen haar is gedaan.

EVELIEN: Wat maakt een paar dagen nu nog uit? Een paar dagen! Een week. Eén weekje.

JAN: En wat schiet je daarmee op?

EVELIEN: Dan heb ik een kans!

JAN: Er is niets dat je kan doen.

EVELIEN: Dat weet je niet! Ik wil tijd. Geef me een paar dagen. Een week. Mama, wat maakt een weekje nou nog uit? Mama, alsjeblieft.

JAN: Het is voor ons allemaal het beste als mama zo snel mogelijk schoon schip maakt.

EVELIEN: Voor jou zelf zal je bedoelen! Het is voor jou het beste, want dan kan jíj het lekker snel achter je stoppen.

JAN: Oók, ja. Oók. Maar het is voor ons allemaal het beste. We hebben allemaal een zwarte bladzijde voor ons liggen en het is voor ons allemaal van belang om die zo snel mogelijk om te slaan.

SAAR: Gadverdamme man, praat toch eens normaal! Jezus Christus!

EVA: Saar!

SAAR: Wat maken die paar dagen nu nog uit? Laat haar toch.

EVA: Als Evelien nu allemaal domme dingen gaat doen om haar huis...

SAAR: Nou dan doet ze dat toch? Het kan toch niet een grotere kolerezooi worden dan het al is.

JAN: Nou, ik denk dat als we het slim spelen dat er nog een heleboel te redden is.

SAAR: Lul toch niet, man! Het is voorbij! Het is voor jou voorbij, en voor Lien en voor mij. Alleen Mijn redt zich wel, want die kan wat. En Nout misschien. Zolang er idioten zijn die zijn rommel willen kopen zit die op rozen, en de idioten zijn nog lang niet op dus die gaat een glorieuze toekomst tegemoet. Maar voor ons is het klaar. Uit. Kapot. Alles naar de kloten.

JAN: Waar komt dit nou opeens vandaan?

WILLEMIJN: Hoezo heb jij een probleem?

SAAR: Hè?

WILLEMIJN: Jíj hebt toch nergens last van? Je hebt toch niks van mamma aangenomen?

JAN: Jij hebt gewoon je eigen bedrijf, toch? Het kan bij jou toch niemand wat schelen, wat mama uitgespookt heeft?

SAAR: Ja, nou...

EVA: Saar? Is er misschien iets dat je ons wilt vertellen?

:

(vervolgt:):

AKTE IV

SAAR BEKENT

Allen. Ongeveer een half uur na de vorige akte. Saar heeft net gebiecht.

JAN: O, Nee, nee, nee!

EVA: Waarom? Waarom heb je dat in vredesnaam gedaan?

SAAR: Ik moest wel. Het was de enige manier.

EVA: Dat is toch niet waar, Saartje.

SAAR: Ja, wel! We moesten die aanbesteding hebben, anders was het einde verhaal! Driehonderd mensen keihard op straat. En dat kon ik niet laten gebeuren. Ik laat mijn bedrijf niet door een of andere suffe ambtenaar naar de kloten helpen. Dat verdom ik.

WILLEMIJN: Ja maar jezus, Saar, die bouwvoorschriften zijn er niet voor niets.

SAAR: Dit is geen spelletje, Mijn. Dit is geen schoolklas waar je een stempeltje van de juf krijgt als je alles volgens de regels doet. Dit is de echte wereld. En de echte wereld is een gevecht. En iedereen die stom genoeg is om volgens de regels te vechten die overleeft het niet.

JAN: Ja, want het gaat nu zo ongelofelijk lekker jullie twee. Echte overwinnaars.

SAAR: Als Mamma niet zo dom was geweest om van pensioenen te stelen was er niets aan de hand geweest.

WILLEMIJN: Ja, totdat er een keer zo’n gebouw in elkaar zakt.

SAAR: Dat gebeurt echt niet. We zijn gewoon binnen de marges gebleven.

WILLEMIJN: Van materiaal dat niet gecertificeerd is.

SAAR: Ja.

WILLEMIJN: Ja, sorry, maar dan weet je dus ook niet wat je marges zijn.

SAAR: Mijn, je bent hardstikke slim, maar hier heb je gewoon nul verstand van, okee? Die voorschriften zijn idioot streng en wij zitten gewoon binnen de ...

WILLEMIJN: Daar zijn certificaten vóór! Dat je weet wat je marges zijn! Geen certificaat, geen marge!

SAAR: Met de expertise die we in huis hebben...

WILLEMIJN: Je kunt toch niet een flatgebouw met de natte vinger neerzetten! Dat gaat fout! Dat hoef ik je toch niet uit te leggen?!

SAAR: Ze staan allemaal nog. En ze blijven staan. Dat weet ik zeker.

WILLEMIJN: Nóg wel ja.

SAAR: Denk je dat ik met mezelf zou kunnen leven als er iets mis zou gaan? Natuurlijk niet! We kijken driedubbel uit. Maar we moesten iets doen.

EVA: Waarom?

SAAR: Omdat we anders nooit op tijd klaar waren geweest en we enorme boeteclausules hadden moeten betalen. Die hadden me genekt.

EVA: Nee. Waarom?

SAAR: Iedereen doet het zo. Ik kan niet als enige met één hand achter mijn rug ...

EVA: Nee, waarom?

SAAR: Niemand was erachter gekomen. Het was maar voor een paar jaar. We moesten het maar voor die éne keer inhalen.

EVA: Waarom, Saar?

SAAR: Met één keer een flinke bak winst hadden we het allemaal kunnen afbetalen en was er niks aan de hand geweest...

EVA: Saar!

SAAR: Dezelfde reden als jij! Wat denk je nou? Waarom heb jij het gedaan?! Waarom ben je zelf niet met je takkenbossen van andermans geld afgebleven?!

EVA: Ik heb het voor jullie gedaan.

SAAR: Gelul! Je hebt het keihard voor je zelf gedaan. Je hebt er gewoon je eigen eigengeilerige statussymbool van gekocht. O, wat een martelaar ben jij. Alles opgeofferd voor je kleintjes. Lul toch niet. Je had net zo goed vijf maserati’s kunnen kopen. Hadden ze tenminste nog iets in beslag kunnen nemen!

REINOUT: Ik weet niet hoor, maar volgens mij hadden we het over jou, niet over mama.

JAN: Wordt nog heel gezellig in die gevangenis.

EVELIEN: Kunnen we het weer over mijn huis hebben?

JAN: Je kunt anders bij Mama en Saar intrekken? Lekker lezen de hele dag. Twee keer luchten. Drie maaltijden.

EVELIEN: Dit is niet grappig!

JAN: Dat is gewoon een kwestie van tijd. Over een paar jaar kijken we hierop terug en vinden we het allemaal hi-la-risch.

SAAR: Jan, kun je alsjeblieft vijf minuten je kop houden?

JAN: Sinterklaasgedichten alleen al. Zwart als roet, in de petoet. Daar kan ik wel wat mee.

EVA: Jan, hou in vredesnaam je mond!

JAN: Ík denk, dat het tijd is om verlies toe te geven. Dat het niet gelukt is. Is niet erg. Het kan de beste overkomen. Maar dat hele plan is gewoon mislukt. Levenswerk door de plee. Leuk geprobeerd maar déze dynastie moet weer gewoon terug naar de onderste tree. Ga terug naar af. Ik zou mijn geld op Mijn zetten. Als we nog geld hadden, natuurlijk. Maar dat is dus niet meer zo.

EVA: Ik weet niet wat ik moet doen.

JAN: Ik ook niet. Ik weet ook niet wat je moet doen.

EVA: Ik weet het echt niet meer.

WILLEMIJN: Je kunt maar één ding doen. En dat weet jij ook. Jullie moeten je zelf allebei aangeven. Gewoon allebei alles eerlijk opbiechten. En natuurlijk krijg je dan straf. En Saar ook. Maar wees eerlijk: dat hebben jullie ook verdiend. En daarna hebben jullie een schone lei. Zijn jullie ervan af. Hoeven jullie niet meer te liegen.
En Lien, je moet gewoon een ander huis gaan zoeken en dat ís even niet leuk, maar daar zul je vast net zo gelukkig in worden als je nu bent. Jongens, we zijn gewoon de sigaar. Maar dat hoeft helemaal het eind van de wereld niet te zijn. Wij zijn nog hartstikke goed af. We zijn allemaal hoog opgeleid. We hebben een ongelofelijk goed netwerk. We komen er heus wel uit, hoor.
We zullen gewoon allemaal onder ogen moeten komen dat we het met minder moeten doen. En dat is niet erg. Mensen doen het er elke dag mee. En die zijn echt niet allemaal doodongelukkig. Kom op. We kunnen het bést op eigen kracht.

EEN UITWEG?

Het is even stil.

REINOUT: Ja, dag! Fuck dat. Dat is allemaal nobel en eerlijk maar fuck dat. Fuck. Dat. Saar gaat de gevangenis niet in, dat gaan we gewoon regelen. Hoe moeilijk kan het zijn?

SAAR: Dat gaat niet.

JAN: Het gaat niet.

REINOUT: Hoezo gaat dat niet?

SAAR: Het kost heel veel tijd en heel veel geld om dat op te lossen en we hebben geen tijd en we hebben geen geld.

REINOUT: Volgens mij hebben we nog een miljoen. Toch, Mam? Je zei dat je nog een miljoen over had.

EVA: Ja, maar Nout dat zit verspreid over heel veel...

WILLEMIJN: Dat geld is niet van Mama, Reinout.

REINOUT: Niets mee te maken. Mama heeft nog een miljoen over. Ergens. Dat halen we op, geven het aan Saar, rekken de boel een beetje terwijl zij alles - weet ik veel - alle rommel opruimt, en klaar. Probleem opgelost.

SAAR: Nout, dit is de echte wereld.

REINOUT: Nou en? Het kan toch gewoon?

JAN: En hoe moet Saar dan uitleggen waar dat geld opeens vandaan komt?

REINOUT: Ja, Nou. Zo moeilijk kan dat toch niet zijn? Dan verzin je toch gewoon wat?

JAN: ‘Dan verzin je toch gewoon wat.’ Ga jij nou maar gewoon lekker kleuren...

SAAR: Nouja. Dat is niet echt het probleem. Ik bedoel; daar is wel een mouw aan te passen.

REINOUT: Wat is het probleem dan wel?

SAAR: Nou, ten eerste moet dat geld op een of andere manier hier naartoe komen.

REINOUT: Ja dus?

SAAR: Dat kun je niet gewoon overmaken. Dat moet je in contanten gaan verslepen.

REINOUT: In een sporttas.

EVA: Weten jullie daarvan?

REINOUT: Ja, joh. Allang.

EVA: Dat... was niet de bedoeling.

REINOUT: Maar dan stap ik toch gewoon in het vliegtuig?

EVA: Waarom denk je dat we al die jaren met de auto naar Zwitserland zijn gegaan? Dat is een veel te groot risico.

REINOUT: Nou, dan gaan we toch wéér?

SAAR: Dat kan niet. De regels zijn veranderd, die route zit dicht.

REINOUT: Jezus. Ga je me nou vertellen dat jullie de bak in moeten omdat we een stom transport-probleempje hebben?

JAN: ‘Transportprobleempje’... je wilt zwart geld smokkelen.

EVA: Je zou het in meerdere trips mee moeten nemen, wat natuurlijk weer het risico enorm vergroot...

EVELIEN: Of in één keer met meerdere mensen.

EVA: Ja. Maarja, waar haal je die vandaan? En hoe zorg je dat ze er niet met het geld vandoor gaan? Dat is het nadeel van aan de verkeerde kant van de wet leven. Je komt alleen maar onbetrouwbare mensen tegen.

EVELIEN: Maar anders gaan wij het toch gewoon halen? Ik bedoel Richard en ik en de kinderen.

EVA: Doe niet zo idioot.

EVELIEN: Het is sowiesio altijd een halve verhuizing als Richard en ik met de hele bups op reis zijn. Hoe groot is zo’n pakket ongeveer?

EVA: Lien. Dat is waanzin.

EVELIEN: Hoe groot is zo’n pakket ongeveer?

SAAR: Ongeveer zoiets.

EVA: ...

EVELIEN: O, dat is niks. Wij nemen altijd zó’n hutkoffer mee vol met troep van de kinderen. Daar past het best tussen.
En wij zijn echt nog nooit gecontroleerd. Een heel gezin met jengelende kinderen? Die er ook nog allemaal netjes uitzien? En blank? Nee, hoor.

SAAR: Zou je dat doen?

EVELIEN: Misschien.

SAAR: Misschien?

EVELIEN: Als.

SAAR: Als: je huis.

EVELIEN: Ja.

EVA: Lien. Je huis is echt verloren, ben ik bang. Vroeg of laat komt het uit, wat ik heb gedaan. En ik had je dat geld nooit mogen geven. Dus dat gaan ze komen halen.

EVELIEN: Nou, verzin dan wat!

JAN: Lien, zelfs al lukt het om Saar buiten schot te houden, wat al een van de pot gerukt idee is, dan nog! Zodra ze Mamma pakken is het gebeurd! Ik zou ook graag willen dat het anders was, maar dat is het niet.

REINOUT: Okee, dus we moeten ons op Mamma richten.

EVA: We moeten helemaal niks.

REINOUT: Hoe kunnen we voorkomen dat het uitkomt, van mamma?

JAN: Het geld is er gewoon niet. Ze komt zeven miljoen te kort.

REINOUT: Zes.

JAN: Wat?

REINOUT: En ze heeft het niet allemaal tegelijk nodig, toch? Je komt alleen iedere maand een beetje tekort, toch?

EVA: Ja, maar de dekkingsgraad... het is heel ingewikkeld, Reinout.

REINOUT: Mooi zo.

SAAR: Wat is dan precies het probleem?

EVA: Er komt toch niet opeens zes miljoen uit de lucht vallen?

SAAR: Maar stel.

EVA: Jongens, ik ga me aankleden en dan ga ik naar de politie.

REINOUT: Mam, doe me nou een plezier.

EVA: Okee. Reinout trekt opeens zes miljoen uit zijn achterzak. Tadaa! En dan? Waar komt dat vandaan? Moet ik zeggen dat ik het in het casino heb gewonnen?

REINOUT: Wat maakt dat nou weer uit?

EVA: Niet zo naïef, Nout.

SAAR: Het probleem is dat Mamma dat geld had moeten beleggen, in plaats van - je weet wel, onze boterhammen er van te betalen. En als je belegt dan koop je iets. Aandelen. Obligaties. Maar kan ook steenkolen of graan of bevroren papayasap. Doet er niet toe. Als het uiteindelijk maar waarde heeft. Als er uiteindelijk maar ergens een gebouw is met spullen erin die geld waard zijn.

REINOUT: Dus wat is het probleem?

SAAR: Dat spullen niet uit het niets tevoorschijn komen.

REINOUT: Tuurlijk wel.

JAN: Nout. Kunnen we onder ogen zien dat jij hier niet zoveel vanaf weet?

REINOUT: Ik doe de hele dag niets anders.

JAN: Waar heb je het...

SAAR: Reinout, met alle liefde en respect, maar jouw werken zijn allemaal bij elkaar genomen nog geen twintigduizend waard.

REINOUT: Dat weet jij, dat weet ik, maar dat weet zo’n bonenteller niet. Die telt alleen maar het aantal lijsten en die weet echt het verschil niet tussen een Jackson Pollock en een doek waar je twintig paintballen op schiet.

Stel, ik maak een loods vol met rommel. We laten één of andere idioot beweren dat het 7 miljoen waard is en dan steken we de fik erin. Verzekering betaalt en boem. Zeven miljoen.

JAN: Ja, want verzekeraars zijn allemaal achterlijk.

SAAR: Nou, het begon best als een goed idee.

REINOUT: Kijk. Zie je?

SAAR: Het werd alleen op het eind heel dom. Maar op zo’n manier kun je wel tijd kopen. Toch mam? Hoe lang kun je het dan volhouden?

EVA: Dit is helemaal geen onderwerp van gesprek, jongens.

SAAR: Ja, maar toch.

EVA: Dit is een totaal heilloze weg.

SAAR: Ja, dat klopt. Maar hoe lang?

EVA: Jullie denken toch niet in ernst...

SAAR: Mama, hoe lang?!

EVA: Misschien een jaar.

SAAR: Een jaar. Okee. Oh. Okee. Serieus, een heel jaar? Oh. Ooooh. Maar dan weet ik nog wel een paar manieren om ... Als we toch bezig zijn.

SERIEUS?

EVA: Ja maar, jongens, ik moet uiteindelijk gewoon geld naar mensen over gaan maken en als dat er niet is dan slaat dit allemaal nergens op.

JAN: Nouja, daar weet ik misschien wel iets voor...

WILLEMIJN: Sorry. Wacht even. Hebben jullie het hier nou serieus over?

SAAR: Ik weet het niet. Hebben we het hier serieus over?

REINOUT: Ik ben hier wel vrij serieus over aan het praten.

EVELIEN: Ik ook.

SAAR: Ik voel me vrij serieus.

JAN: Ik vind het de moeite om het hier wel serieus over te hebben.

EVA: Nee. Nee. Nee. Nee. Ik wil het niet hebben. Het is genoeg. Ik ga gewoon naar de politie. En ik doe het hele verhaal...

REINOUT: En dan gaat Saar de gevangenis.

EVELIEN: En Jan zijn loopbaan is door de plee.

JAN: En Evelien haar huis.

SAAR: En je klanten zijn voor altijd hun geld kwijt.

JAN: Dat is toch een veel minder goede uitkomst? Als je het nuchter bekijkt.

WILLEMIJN: Dus wat gaan jullie nu doen. Nog een paar duizend mensen belazeren?

JAN: Nou, dacht het wel wat groter aan te pakken, eerlijk gezegd.

SAAR: Wat ben je van plan?

JAN: Ik weet wel een paar potjes.

WILLEMIJN: Jan. Wat ga je doen?

JAN: Nou. Eentje is geoormerkt voor milieu - dinges. Groene bouw. Projecten. Een vriendje van me zit erop. Ze kunnen het geld niet kwijt want de eisen zijn zo hoog dat je er eigenlijk geen cent aan kan verdienen. Maar als je toch niet van plan bent je eraan te houden...
Oh, en er zijn twee provincies die geld hebben voor bedrijventerreinen waar natuurlijk helemaal niemand op zit te wachten maar als ze het niet besteden moeten ze het teruggeven dus daar is wel wat te halen.
En volgend jaar moeten er allemaal waterkeringen verhoogd worden vanwege de zeespiegel, die natuurlijk... ja, daar kun je ook gewoon tussen gaan zitten... Ik zou natuurlijk een paar mensen moeten bellen... zorgen dat je bovenop de stapel komt... Maar goed, als Saar dat opstrijkt en we kunnen dat geld op één of andere manier via die loods van Nout in de Vriend laten lopen...

SERIEUS.

WILLEMIJN: Dit is een grap, toch? Ha-ha. Zodirect draaien jullie je allemaal om en dan is het één grote grap om mij op de kast te jagen en dan gaan we taart eten, toch?

SAAR: Mam, waar zit dat geld van je nou precies?

WILLEMIJN: Wat is er met je gebeurd? Wat is er met jullie allemaal gebeurd?

EVELIEN: Ik wil gewoon door blijven leven zoals ik nu leef, Willemijn.

WILLEMIJN: Mam. Dit kun je ze niet laten doen. Wat als Evelien gepakt wordt? Als Reinout ... Mam. Alsjeblieft.

EVA: (na een paar tellen) Saar, kom je even met me mee? Dus hoe zie je dit voor je?

WILLEMIJN: Mam?

SAAR: Nou, we hebben het dus over de Antillen? Kaaiman Eilanden?

EVA: Onder andere. Dit is de hele lijst.

WILLEMIJN: Nout. Je doet hier toch niet aan mee? Je bent toch geen dief. Jan! Je hebt toch idealen, man!

REINOUT: Sorry. Dit is familie. Familie komt eerst.

WILLEMIJN: Dat is niet waar. Dat denken mensen altijd, maar dat is een leugen. Daarom heb je nou juist idealen.

REINOUT: Nou, dan heb ik die misschien wel nooit zo sterk gehad.

SAAR: Nout, hoelang doe je er denk je over om een container te vullen?

REINOUT: Daar zou ik even over moeten... met schilderijen?

SAAR: Maakt niet uit.

REINOUT: Nou, als er ook veel blanco op mag blijven een week of twee, drie. Neem ik gewoon tweehonderd doeken en een roller. Maar dan heb ik een grote loods nodig en materiaal. Verf. Hout. Canvas. En iemand die doeken en lijsten voor me maakt.

HET LAATSTE OBSTAKEL

Men is druk plannen aan het maken.

WILLEMIJN: Okee. Ik doe hier niet aan mee. (geen respons) Hee. Hallo?! Ik doe hier niet aan mee!

SAAR: Nee, Mijn. Dat was eigenlijk wel duidelijk.

REINOUT: Je hoeft ook niets te doen.

JAN: Behalve je mond houden, natuurlijk.

WILLEMIJN: En als ik dat nou eens verdom? Als ik het nou eens verdom om mijn mond te houden?

EVA: Dat is helemaal aan jou, Mijn.

WILLEMIJN: Ik zeg het, hoor.

EVA: Als je vindt dat je dat moet doen, dan moet je dat doen.

WILLEMIJN: Ik doe het!

EVA: Hier is mijn telefoon. De batterij is op twee streepjes. Het nummer staat bij de ‘P’. Bel maar. Wij zullen je niets verwijten als je het doet. We zullen altijd even veel van je blijven houden. Maar je moet het wel nu doen, want anders wordt het allemaal veel erger en veel strafbaarder en veel en veel pijnlijker.
Het nadeel is natuurlijk wel dat niemand zijn geld terug krijgt. Jouw geweten is dan wel schoon, maar dat vinden die mensen misschien wel minder belangrijk. En ik denk dat als je het ze zou vragen dat ze het wel zouden weten. Denk je ook niet? Mijn?

Ik denk dat ze voor zichzelf zouden kiezen. En ik denk dat ze het nogal gemakkelijk van je zouden vinden. Omdat jij niets te verliezen hebt terwijl voor anderen een heleboel kapot zou maken. En is dat het waard? Is een schoon geweten dat waard?

WILLEMIJN: Zo schoon is het niet.

EVA: Nee.

WILLEMIJN: Er gaat een gerucht over mij. Over een PET-scanner.

EVA: Dat gerucht is waar.

WILLEMIJN: Je hebt mijn opleidingsplaats gekocht.

EVA: Ik heb hem voor je zekergesteld.

WILLEMIJN: Ik wou het zelf doen, Mama. Ik kon het best.

EVA: Ik weet het.

WILLEMIJN: Ik had het helemaal niet nodig. Ik was er zó ook wel gekomen. Of niet. Maar dan had ik het wel zelf gedaan.

EVA: Mijn, ik zet je niet graag onder druk, maar je moet een beslissing nemen.

WILLEMIJN: Je klanten krijgen hun geld terug?

EVA: Elke cent. Als het lukt.

REINOUT: Gelukkig.

SAAR: Dank je wel, Mijn.

EVELIEN: Je bent een engel.

JAN: Dit is echt het beste.

WILLEMIJN: Ik had het echt zelf gekund.

EVA: Dat weet je niet.

WILLEMIJN: Dat weet ik wel.

EVA: Nee. Dat weet je niet.

EINDE.

: